Các quy trình kỹ thuật điều dưỡng cơ bản là tập hợp những thao tác chuyên môn mà điều dưỡng viên cần thực hiện trong quá trình chăm sóc người bệnh. Bao gồm các kỹ thuật như: đo dấu hiệu sinh tồn, thay băng, tiêm chích, đặt thông tiểu, cho ăn qua ống thông, chăm sóc người bệnh bất động, và nhiều kỹ thuật khác. Những quy trình này không chỉ giúp điều dưỡng viên thực hiện công việc một cách chính xác, an toàn, mà còn đảm bảo hiệu quả điều trị, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện cho người bệnh. Việc nắm vững và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật là nền tảng quan trọng để xây dựng niềm tin giữa người bệnh và nhân viên y tế, đồng thời thể hiện tính chuyên nghiệp trong ngành điều dưỡng.

QUY TRÌNH TIẾP NHẬN NGƯỜI BỆNH VÀO VIỆN – CHUYỂN VIỆN – RA VIỆN

1. Tiếp nhận người bệnh tại khoa khám bệnh

 QUY TRÌNH KỸ THUẬT VẬN CHUYỂN NGƯỜI BỆNH

QUY TRÌNH KỸ THUẬT RỬA TAY VÔ KHUẨN

1. MỤC ĐÍCH
– Ngăn ngừa sự lan truyền vi khuẩn qua đôi tay.
– Giảm nguy cơ nhiễm khuẩn bệnh viện cho nhân viên y tế và người bệnh.
2. CHỈ ĐỊNH
2.1. Rửa tay vô khuẩn khi làm các thủ thuật nhỏ
– Chăm sóc và làm các kỹ thuật đòi hỏi vô khuẩn: Đặt nội khí quản, mở khí quản, đặt catheter tĩnh mạch dưới đòn…
– Khi thực hiện kỹ thuật chăm sóc người bệnh ở phòng cách ly.
2.2. Rửa tay phẫu thuật
– Khi thực hiện những thao tác có nguy cơ nhiễm khuẩn cao tại khoa chăm sóc đặc biệt hoặc phòng thủ thuật.
– Khi thực hiện phẫu thuật.
– Khi làm thủ thuật sản khoa.
3. NGUYÊN TẮC
– Tháo bỏ các đồ trang sức ở tay.
– Móng tay cắt ngắn, không sơn móng tay.
– Rửa đúng quy trình không bỏ bước, đúng trình tự (đầu các ngón tay, ngón tay, bàn tay, cẳng tay).
– Khi xả nước, hai tay luôn phải hướng lên cao ở tư thế ngón tay ở vị trí cao nhất.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Cán bộ y tế
– Trang phục y tế đúng qui định. Mặc tạp dề, đi bốt (nếu là rửa tay phẫu thuật).
– Tháo bỏ đồ trang sức, cắt móng tay, xắn tay áo quá khuỷu.
* Phương tiện, dụng cụ
– Nguồn nước: nước chín.
– Vòi nước: có cần gạt hoặc đạp chân hoặc tự động.
– Dung dịch rửa tay: xà phòng chín hoặc Micorshild hoặc Thsohex…
– Tạp dề, bốt đi chân, kéo hoặc bấm móng tay.
– Hộp đựng bàn chải vô khuẩn, hộp đựng khăn vô khuẩn hoặc máy sấy hơi.
– Dung dịch sát khuẩn để ngâm tay.
– Dụng cụ đựng khăn sau khi lau tay.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
* Rửa tay khi làm các thủ thuật nhỏ (rửa tay 2 lần)
Lần 1: Rửa tay thường qui không lau khô tay.
Lần 2: Rửa tay bằng bàn chải
– Dùng bàn chải vô khuẩn lấy xà phòng hoặc dung dịch rửa tay.
– Đánh tay theo trình tự: Móng tay, bàn tay, cẳng tay, khuỷu tay.
– Xả nước cho hết xà phòng.
– Ngâm tay vào dung dịch sát khuẩn.
– Lau tay bằng khăn vô khuẩn hoặc dùng máy sấy hơi thổi khô tay.
* Rửa tay phẫu thuật (rửa tay 3 lần)
Lần 1: Rửa tay thường qui không lau khô tay.
Lần 2: Tiến hành đánh tay với bàn chải thứ nhất, các bước tiến hành như rửa tay khi làm các thủ thuật nhỏ trừ bước ngâm tay và lau khô tay.
Lần 3: Trình tự tiến hành đánh tay với bàn chải thứ hai như lần 2
– Xả nước cho hết xà phòng.
– Ngâm tay vào dung dịch sát khuẩn 03 phút.
– Lau khô tay bằng khăn vô khuẩn hoặc sấy hơi.
– Hai lòng bàn tay đan lồng vào nhau đưa về phía trước không được chạm vào các đồ vật xung quanh (nếu chưa tiến hành phẫu thuật).
BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT RỬA TAY VÔ KHUẨN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT ĐO NHIỆT ĐỘ

1. MỤC ĐÍCH
Phát hiện những dấu hiệu bất thường giúp cho chẩn đoán bệnh và xử trí kịp thời những tai biến có thể xảy ra.
2. NGUYÊN TẮC
– Trước khi theo dõi nhiệt độ người bệnh nghỉ ngơi tại giường 15 phút.
– Khi theo dõi nhiệt độ không làm thủ thuật gì.
– Theo dõi theo quy định phân cấp chăm sóc người bệnh, trường hợp đặc biệt theo dõi theo chỉ định của Bác sỹ.
– Người bệnh bị sốt hoặc trường hợp nhiệt độ bất thường phải báo cáo bác sĩ.
– Vị trí đo nhiệt ở nách, miệng, hậu môn…Mỗi vị trí đo nhiệt độ sử dụng một loại nhiệt kế khác nhau.
– Đường biểu diễn nhiệt độ dùng màu xanh, mỗi lần theo dõi chấm tròn đậm giá trị của nhiệt độ vào phiếu theo dõi, sau đó nối các lần theo dõi lại với nhau.
– Không để người bệnh tự đo nhiệt độ rồi báo cáo với Điều dưỡng.
– Khi theo dõi nếu nghi ngờ kết quả phải đo lại ngay hoặc dùng nhiệt kế khác để so sánh.
– Trẻ em, người giãy giụa và người mất trí, khi theo dõi nhiệt độ phải có người giữ.
– Không được dùng cảm giác của tay sờ để đánh giá nhiệt độ cơ thể của người bệnh.
3. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
3.1. Chuẩn bị
* Người bệnh
Thông báo, dặn người bệnh nghỉ ngơi 15 phút trước khi đo nhiệt độ.
*  Nhân viên y tế
– Trang phục đủ, đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ
– Khay chữ nhật, trụ cắm kìm Kocher.
– Cốc đựng bông cầu, gạc.
– Bút, thước kẻ, đồng hồ bấm giây, nhiệt kế, bảng theo dõi chức năng sống.
– Cốc đựng bông tẩm dầu nhờn, găng tay sạch (đo nhiệt độ hậu môn, miệng).
– Dung dịch khử khuẩn và túi nilon đựng đồ bẩn.
– Dầu Parafin (nếu đo nhiệt độ ở hậu môn).
3.2. Kỹ thuật tiến hành
* Đo nhiệt độ ở nách:
– Đặt người bệnh nằm tư thế thoải mái, lau khô hố nách.
– Lau khô nhiệt kế, vẩy cho cột thuỷ ngân xuống dưới 35^oC.
– Đặt nhiệt kế (bầu thuỷ ngân) đúng hõm nách, thân nhiệt kế chếch theo đường vú, tay người bệnh đặt lên bụng.
– Đọc kết quả sau 10 phút.
– Vảy nhiệt kế cho cột thuỷ ngân dưới 35^oC, cho nhiệt kế vào khay đựng dung dịch khử khuẩn.
* Đo nhiệt độ ở miệng:
– Đặt người bệnh nằm tư thế thoải mái.
– Mang găng (nếu cần).
– Cầm nhiệt kế lau khô, vẩy cho cột thủy ngân xuống dưới 35^oC.
– Đặt nhiệt kế (bầu thủy ngân) vào miệng (giữa góc hàm và mặt trong má hoặc dưới lưỡi).
– Đọc kết quả sau 3 – 5 phút.
– Vẩy nhiệt kế cho cột thủy ngân dưới 35^oC, cho nhiệt kế vào khay đựng dung dịch khử khuẩn.
* Đo nhiệt độ ở hậu môn: (Thụt tháo cho người bệnh trước 15 – 20 phút).
– Đặt người bệnh nằm nghiêng hoặc nằm sấp, chân dưới duỗi thẳng, chân trên co.
– Bộc lộ vị trí đo nhiệt độ.
– Mang găng.
– Cầm nhiệt kế lau khô, vẩy cho cột thủy ngân xuống dưới 35^oC.
– Bôi trơn nhiệt kế, vành mông người bệnh đưa bầu thủy ngân vào hậu môn, đọc kết quả sau 3 – 5 phút.
– Bỏ nhiệt kế vào chậu đựng dung dịch khử khuẩn, giúp người bệnh nằm tư thế thoải mái.
3.3. Kết thúc
Thu dọn dụng cụ, tháo găng, rửa tay, ghi kết quả vào bảng theo dõi chức năng sống.
BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT ĐO NHIỆT ĐỘ

QUY TRÌNH KỸ THUẬT ĐẾM NHỊP THỞ

1. MỤC ĐÍCH
Phát hiện những dấu hiệu bất thường giúp cho chẩn đoán bệnh và xử trí kịp thời những tai biến có thể xảy ra.
2. NGUYÊN TẮC
– Trước khi đếm nhịp thở người bệnh nằm nghỉ 15 phút.
– Không làm thủ thuật gì khi theo dõi nhịp thở. Không đếm nhịp thở khi người bệnh mới uống thuốc đặc biệt là thuốc kích thích hô hấp.
– Theo dõi theo quy định phân cấp chăm sóc người bệnh, trường hợp đặc biệt theo dõi theo chỉ định của bác sỹ.
– Khi theo dõi nhịp thở không để cho người bệnh biết mình đang được theo dõi nhịp thở.
– Theo dõi nhịp thở trong 1 phút, không được theo dõi 15 hoặc 30 giây rồi nhân 2 hoặc nhân 4.
– Khi theo dõi nhịp thở thấy nhịp thở bất thường phải báo cáo với bác sĩ.
– Ghi kết quả theo dõi vào phiếu theo dõi.
3. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
3.1. Chuẩn bị
* Người bệnh
Thông báo, dặn người bệnh nghỉ ngơi 15 phút trước khi đếm nhịp thở.
* Nhân viên y tế
– Trang phục đủ, đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ
– Khay chữ nhật, đồng hồ bấm giây.
– Bút ghi kết quả, bảng theo dõi chức năng sống.
3.2. Kỹ thuật tiến hành
– Giúp người bệnh ở tư thế thoải mái và thuận tiện cho nhân viên y tế quan sát được sự di động của lồng ngực hoặc bụng.
– Đặt 3 đầu ngón tay lên đường đi của động mạch để đánh lạc hướng người bệnh.
– Quan sát sự di động của lồng ngực hoặc bụng của người bệnh (cứ mỗi lần lồng ngực nâng lên rồi hạ xuống là một nhịp thở). Bấm đồng hồ theo dõi trong một phút.
3.3. Kết thúc: Thu dọn dụng cụ, vệ sinh tay, ghi kết quả vào phiếu theo dõi.
BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT ĐẾM NHỊP THỞ

QUY TRÌNH KỸ THUẬT GỘI ĐẦU CHO NGƯỜI BỆNH TẠI GIƯỜNG

1. MỤC ĐÍCH
– Làm cho tóc và da đầu sạch (gầu…).
– Kích thích tuần hoàn da đầu giúp người bệnh thoải mái dễ chịu.
– Phòng bệnh về tóc và da đầu.
2. CHỈ ĐỊNH
– Tất cả người bệnh nằm lâu không tự gội đầu được.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh sốt cao, mê sảng co giật.
– Người bệnh đang trong cơn đau.
– Người bệnh đang trong tình trạng truỵ mạch.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Người bệnh: Thông báo cho người bệnh/người nhà người bệnh biết việc mình sắp làm.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
– Khay chữ nhật to, 2 khăn bông to, 1 khăn bông nhỏ, 2 chậu, xô đựng nước, nước ấm, ca múc nước.
– Dầu gội đầu hoặc xà phòng, kim băng, cặp tóc, lược thưa, lược dầy, máy sấy tóc (nếu có), găng tay sạch, 2 tấm nilon.
– Máng chữ U có bọc nilon hoặc bằng gội đầu, gối, bông cầu (bông không thấm nước để nút lỗ tai), khay quả đậu, túi đựng đồ bẩn.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Đem dụng cụ tới giường bệnh.
– Đóng cửa, tắt quạt tránh gió lùa, giúp người bệnh nằm sang một bên giường.
– Mang găng (nếu cần).
– Đặt gối, trải 1 khăn bông to, trải nilon lên trên gối, đặt máng chữ U lên 1/3 gối, trải nilon nếu máng không bọc nilon.
– Nâng nhẹ nhàng đầu người bệnh đặt lên trên lòng máng chữ U, đầu thấp hơn vai. Nếu dùng bàn gội đầu điều dưỡng chuyển người bệnh sang bàn.
– Quàng khăn bông ở gáy và cổ, cài kim băng lại, gấp khăn mặt đặt trên trán che mắt người bệnh, nút bông vào 2 lỗ tai đề phòng nước vào tai.
– Đặt chậu ở phía dưới để hứng nước thải, đặt xô nước ấm nơi thuận tiện để gội đầu cho người bệnh.
– Chải tóc (nếu tóc dài gội từng bên một, tóc ngắn gội cả đầu).
– Lấy dầu gội đầu vào ca nước rồi hoà tan, xoa dầu gội đầu hoặc xà phòng chà xát tóc và da đầu cho người bệnh, nếu bẩn phải làm nhiều lần cho tới khi sạch, lưu ý tránh làm xây xát da đầu người bệnh.
– Chải bằng lược dầy nếu có chấy, chải nhiều lần cho sạch, dội nước nhiều lần cho sạch.
– Gội xong lấy khăn lau mặt cho người bệnh, bỏ bông ở tai, bỏ máng chữ U, nilon, dùng khăn bông quấn quanh cổ để lau tóc và da đầu, bỏ nilon trên gối ra, dùng khăn bông trên gối lau tóc.
– Dùng máy sấy khô và trải tóc cho người bệnh, giúp người bệnh nằm lại tư thế thoải mái, sắp xếp lại giường tủ gọn gàng.
4.3. Kết thúc
– Rửa sạch dụng cụ, lau khô để vào chỗ cũ, vải nilon chải sạch phơi vào chỗ mát.
– Tháo găng (nếu có), rửa tay thường qui.
Ghi hồ sơ: Ngày giờ thực hiện, tình trạng người bệnh, tên người thực hiện.
BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT GỘI ĐẦU CHO NGƯỜI BỆNH TẠI GIƯỜNG

QUY TRÌNH KỸ THUẬT VỆ SINH RĂNG MIỆNG THÔNG THƯỜNG CHO NGƯỜI BỆNH

1. MỤC ĐÍCH
– Giữ răng miệng luôn sạch sẽ giúp người bệnh thoải mái, dễ chịu và tăng cảm giác ngon miệng khi ăn.
– Phòng chống viêm răng, lợi dẫn tới các nhiễm khuẩn khác, nhất là trong trường hợp có tổn thương ở miệng.
2. ÁP DỤNG: Người bệnh tỉnh táo nhưng không đi lại được.
3. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
3.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
Thông báo và giải thích cho người bệnh rõ về tác dụng của việc vệ sinh răng miệng.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
– Bàn chải đánh răng miệng (bàn chải mềm), kem đánh răng.
– Khăn mặt, khăn bông to, cốc nước xúc miệng.
– Khay quả đậu.
3.2. Kỹ thuật tiến hành
– Giúp người bệnh ngồi hoặc nằm tư thế đầu cao, mặt nghiêng về phía điều dưỡng.
– Quàng khăn bông vào cổ để tránh làm ướt áo, hứng khay quả đậu dưới miệng người bệnh.
– Làm ướt bàn chải và bôi kem đánh răng lên mặt bàn chải.
– Đưa nước và bàn chải cho người bệnh.
– Hướng dẫn người bệnh tự đánh răng:
+ Đánh mặt ngoài hai hàm răng: hàm trên từ trên xuống, hàm dưới từ dưới lên.
+ Đánh mặt trong hàm trên, đánh mặt trong hàm dưới.
+ Đánh mặt nhai theo chiều ngang.
– Đưa nước cho người bệnh súc miệng, lau miệng cho người bệnh.
– Bỏ khay quả đậu, tháo khăn quàng ở cổ người bệnh.
– Đặt người bệnh nằm lại tư thế thoải mái.
3.3. Kết thúc
– Thu dọn dụng cụ đúng qui định, gọn gàng.
– Rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày giờ làm thủ thuật, tình trạng người bệnh.
Chú ý: Nếu người bệnh có răng giả phải tháo răng giả cho vào cốc để đánh rửa, những răng lành đánh răng như bình thường.
BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT VỆ SINH RĂNG – MIỆNG THÔNG THƯỜNG

QUY TRÌNH KỸ THUẬT CHO NGƯỜI BỆNH UỐNG THUỐC

1. MỤC ĐÍCH
– Điều trị bệnh.
– Tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
2. CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh có thể uống được.
– Thuốc không bị dịch dạ dày phá hủy hoặc làm giảm tác dụng.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh mất phản xạ nuốt.
– Người bệnh bị nôn liên tục.
– Người bệnh bị tổn thương nặng ở miệng và thực quản.
– Người bệnh hôn mê, mất trí.
– Người bệnh cố ý không uống thuốc.
4. NGUYÊN TẮC
– Tuân thủ đúng quy trình.
– Đúng y lệnh.
– Đối với thuốc có thể làm tổn thương niệm mạc dạ dày phải cho người bệnh uống thuốc sau khi ăn.
– Thuốc có dụng làm hư men răng nên cho người bệnh hút thuốc qua ống hút.
– Không uống thuốc với các loại nước ngọt có màu, sữa.
5. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
5.1. Chuẩn bị
* Địa điểm:
– Tại phòng tiêm.
– Tại giường bệnh, phòng bệnh.
* Người bệnh:
– Thực hiện 5 đúng trước khi dùng thuốc.
– Kiểm tra và khai thác tiền sử dị ứng thuốc của người bệnh.
– Thông báo cho người bệnh về kỹ thuật sắp làm, giải thích, động viên và dặn dò người bệnh những điều cần thiết.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy hoặc sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ và thuốc:
–  Sổ mệnh lệnh thuốc, thuốc theo y lệnh
– Khay chữ nhật sạch, gạc sạch, khăn lau mặt, cốc đựng thuốc, bình đựng nước, cốc uống nước.
– Dụng cụ đo lường : Cốc chia độ hoặc thìa cà phê, ống đếm giọt.
– Hộp chống sốc.
– Phiếu công khai thuốc, túi đựng đồ bẩn.
5.2. Kỹ thuật tiến hành
* Đối với người bệnh uống thuốc viên và tự uống được:
– Người bệnh ngồi hoặc nằm đầu cao.
– Đưa thuốc và nước cho người bệnh uống (giám sát người bệnh uống thuốc).
– Lau miệng cho người bệnh, giúp người bệnh nằm lại tư thế thoải mái.
– Dặn dò người bệnh nếu thấy trong người khó chịu, nổi mẩn ngứa báo ngay cho nhân viên y tế.
* Đối với người bệnh uống thuốc nước:
– Cầm chai (lọ) thuốc lắc cho đều.
– Rót thuốc vào cốc (không để miệng chai thuốc chạm vào miệng cốc).
– Lau miệng chai thuốc bằng gạc sạch, bỏ gạc vào túi đựng đồ bẩn.
– Đậy nắp chai thuốc lại, để về vị trí cũ.
– Đưa thuốc cho người bệnh uống, tráng lại bằng nước chín cho người bệnh uống hết.
– Cho người bệnh uống nước.
– Lau miệng cho người bệnh, giúp người bệnh nằm lại tư thế thoải mái.
– Dặn dò người bệnh nếu thấy trong người khó chịu, nổi mẩn ngứa báo ngay cho nhân viên y tế.
* Đối với người bệnh uống thuốc giọt:
– Người bệnh ngồi hoặc nằm đầu cao.
– Lấy thuốc vào ống đếm giọt theo chỉ định, nhỏ vào góc hàm, vừa nhỏ vừa đếm giọt ( không nhỏ thuốc thẳng vào họng gây  kích thích dễ nôn).
– Cho người bệnh uống nước.
– Lau miệng cho người bệnh, giúp người bệnh nằm lại tư thế thoải mái.
– Dặn dò người bệnh nếu thấy trong người khó chịu, nổi mẩn ngứa báo ngay cho nhân viên y tế.
* Đối với trẻ nhỏ:
– Hòa tan thuốc viên thành dạng nước.
– Hòa thêm một chút đường cho trẻ dễ uống.
– Điều dưỡng bế trẻ nằm ngửa đầu hơi cao áp sát vào người.
– Dùng thìa cà phê lấy thuốc, đổ từ từ vào phia góc hàm.
– Tráng lại thìa, cốc đựng thuốc bằng nước chín cho trẻ uống hết.
–  Lau miệng cho trẻ, cho trẻ nằm lại tư thế thoải mái.
– Theo dõi tác dụng của thuốc, phản ứng của thuốc (nếu có).
5.3. Kết thúc
– Thu dọn và xử lý dụng cụ đúng quy định.
– Vệ sinh tay thường quy.
– Ghi chép hồ sơ bệnh án.
BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT CHO NGƯỜI BỆNH UỐNG THUỐC

QUY TRÌNH KỸ THUẬT TIÊM BẮP

1. CHỈ ĐỊNH
– Cho tất cả các loại thuốc tiêm được vào mô liên kết dưới da.
– Thuốc dầu.
– Thuốc chậm tan và gây đau.
2. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Những thuốc gây hoại tử da cơ và các tổ chức như Canxiclorrua, dung dịch ưu trương.
3. NGUYÊN TẮC
– Thuốc và các loại dụng cụ phải tuyệt đối vô khuẩn.
– Thực hành kỹ thuật phải đúng quy trình và đảm bảo vô khuẩn.
– Theo dõi chặt chẽ tình trạng người bệnh trước, trong, sau khi tiêm.
– Phát hiện sớm các phản ứng và xử trí kịp thời.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm:
– Tại phòng thủ thuật.
– Tại buồng bệnh, giường bệnh.
* Người bệnh:
– Thực hiện 5 đúng trước khi dùng thuốc.
– Kiểm tra và khai thác tiền sử dị ứng thuốc của người bệnh.
– Thông báo cho người bệnh về kỹ thuật sắp làm, giải thích, động viên và dặn dò người bệnh những điều cần thiết.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy hoặc sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ và thuốc:
– Hai khay chữ nhật sạch, trụ cắm 1kìm Kocher.
– Cồn 70^o, 01hộp vô khuẩn đựng bông cầu tiêm.
– 01hộp vô khuẩn đựng gạc bẻ ống thuốc, bông cầu.
– Thuốc theo chỉ định.
– Hộp chống sốc, huyết áp, ống nghe.
– Bơm kim tiêm 5ml – 10ml tùy theo lượng thuốc, kim lấy thuốc.
– Găng tay sạch.
– Hộp đựng vật sắc nhọn, túi đựng đồ bẩn.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Xé vỏ bao bơm tiêm thử kim tiêm, kim lấy thuốc.
– Kiểm tra thuốc theo y lệnh.
– Sát khuẩn ống thuốc, lọ thuốc, dùng gạc bẻ ống thuốc hoặc bật nắp nhôm nếu là thuốc lọ.
– Rút thuốc vào bơm tiêm, thay kim lấy thuốc bằng kim tiêm (không để kim lấy thuốc cắm liên tục ở đầu lọ thuốc sau khi đã lấy thuốc vào bơm tiêm).
– Đuổi hết khí trong bơm tiêm, dùng nắp nhựa đậy nắp kim tiêm.
– Mang găng (chỉ sử dụng găng khi có nguy cơ phơi nhiễm với máu, dịch và khi da tay của người làm thủ thuật bị tổn thương).
– Để người bệnh ở tư thế thuận lợi.
– Bộc lộ vùng tiêm, xác định vị trí tiêm.
– Xác định vị trí tiêm:
+ Cánh tay: 1/3 giữa cơ Delta hoặc 1/3 giữa mặt trước ngoài cánh tay.
+ Vùng đùi: 1/3 giữa mặt trước ngoài đùi.
+ Vùng mông : ¼ trên ngoài mông hoặc giao điểm 1/3 ngoài và 2/3 trong đoạn thẳng  nối từ gai chậu trước trên đến mỏm xương cụt.
– Sát khuẩn vị trí tiêm từ trong ra ngoài bằng cồn 70^o theo hình xoáy ốc  đường kính khoảng 10cm cho đến khi sạch (thời gian sát khuẩn trong 30 giây, để da tự khô hoàn toàn rồi mới tiêm) tối thiểu 2 lần.
– Một tay căng da nơi tiêm, 1 tay cầm bơm kim tiêm để ngửa mũi vát lên trên, đâm kim nhanh qua da chếch một góc từ 45°- 90°so với mặt da (tiêm mông 90°).
– Xoay nhẹ ruột bơm tiêm để kiểm tra nếu không có máu thì bơm thuốc từ từ và quan sát sắc mặt người bệnh.
– Tốc độ bơm thuốc trung bình 1ml/10s.
– Bơm hết thuốc rút nhanh kim, kéo chệch da, cho bơm tiêm vào hộp an toàn.
– Dùng bông gòn khô đè lên vết kim tiêm trong vòng 30 giây đề phòng chảy máu.
– Tháo găng (nếu có), để người bệnh trở lại tư thế thoải mái, thích hợp. Dặn dò và quan sát người bệnh trước khi rời khỏi giường bệnh, phòng bệnh.
4.3. Kết thúc
– Thu dọn, xử lý dụng cụ đúng quy định.
– Vệ sinh tay thường qui.
– Ghi chép hồ sơ bệnh án.

BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT TIÊM BẮP

BẢNG KIỂM: ĐỊNH NHÓM MÁU TẠI GIƯỜNG

QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRUYỀN MÁU

1. MỤC ĐÍCH
Truyền máu là đưa vào cơ thể người bệnh một lượng máu nhằm:
– Tăng khối lượng tuần hoàn, bồi phụ lại lượng máu đã mất (truyền máu toàn phần).
– Tăng khả năng cung cấp oxy (truyền hồng cầu).
– Tăng khả năng đông máu và cầm máu (truyền tiểu cầu và huyết tương).
– Tăng khả năng đề kháng và chống nhiễm khuẩn (truyền bạch cầu, gammaglobulin).
2. CHỈ ĐỊNH TRUYỀN MÁU TOÀN PHẦN
– Thiếu máu đi kèm với giảm khối lượng tuần hoàn hoặc sốc giảm thể tích mà hay gặp nhất là tình trạng mất máu cấp trong ngoại khoa và sản khoa.
– Truyền thay máu.
– Các trường hợp thiếu máu cần truyền khối hồng cầu nhưng cơ sở điều trị không có khối hồng cầu truyền thay thế máu toàn phần.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH TRUYỀN MÁU TOÀN PHẦN
– Thiếu máu không giảm khối lượng tuần hoàn.
– Suy tim: Đặc biệt các trường hợp suy tim nặng, truyền máu làm tăng gánh nặng cho tim.
– Người bệnh không dung nạp thành phần huyết tương hoặc với bạch cầu. Đối với những người bệnh này nếu truyền máu sẽ làm cho các phản ứng dị ứng xuất hiện nhiều hơn và nặng nề hơn.
4. NGUYÊN TẮC TRUYỀN MÁU
– Truyền cùng nhóm máu: Theo quy tắc truyền máu cơ bản và theo chỉ định của thầy thuốc.
+ Nhóm máu A truyền   →   Nhóm A
+ Nhóm máu B truyền   →   Nhóm B
+ Nhóm máu 0 truyền   →   Nhóm 0
+ Nhóm máu AB truyền   →   Nhóm AB
– Trước khi truyền máu phải chuẩn bị các xét nghiệm cần thiết.
– Khi lĩnh máu phải kiểm tra lại túi máu: Màu sắc, số lượng, nhóm máu, số hiệu túi máu, hạn dùng, đối chiếu sổ lĩnh máu sổ lưu, tên tuổi người bệnh, khoa…
– Túi máu đem về buồng bệnh không được để quá 30 phút trước khi truyền.
– Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn trước khi truyền máu, nếu có dấu hiệu bất thường phải báo cáo bác sỹ ngay.
– Dụng cụ phải đầy đủ và đảm bảo vô khuẩn (dây truyền máu phải có bầu lọc, kim phải đúng kích cỡ).
– Tiến hành định nhóm máu tại giường trước khi truyền máu.
– Đảm bảo tốc độ chảy của máu đúng thời gian theo y lệnh.
– Theo dõi sát người bệnh trong quá trình truyền máu: Mạch, huyết áp, nhịp thở, tốc độ truyền… để phòng các tai biên có thể xảy ra.
5. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
5.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Kiểm tra hồ sơ bệnh án, thực hiện 5 đúng.
– Thông báo về kỹ thuật sắp làm, giải thích để người bệnh yên tâm.
– Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn, hỏi tiền sử dị ứng.
– Nhận định người bệnh.
– Dặn người bệnh đi đại tiểu tiện trước khi truyền.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định, khẩu trang (nếu cần).
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ: 
– Phiến đá (hoặc thẻ định nhóm máu) có gắn huyết thanh mẫu.
– Túi máu:
+ Đối chiếu: Túi lĩnh máu có phù hợp với phiếu lĩnh máu hay không? (lần 1).
+ Kiểm tra nhãn hiệu túi máu: Số, nhóm máu, số lượng, tên người cho, người lấy, ngày giờ lấy máu.
+ Kiểm tra chất lượng túi máu: Túi máu có nguyên vẹn không, túi máu lấy ở tủ lạnh ra còn phân biệt rõ ba lớp, màu sắc có tươi không, có vón cục không?
– Nước muối sinh lý 0,9%,  06 que trộn, khay nhựa kẹp thẻ, găng tay.
– 2 khay chữ nhật, trụ cắm 1 kìm Kocher, cồn 70⁰, cồn iốt, 2 cốc đựng bông cầu, kéo, băng dính, kim luồn.
– Hộp vô khuẩn: Gạc tam giác, gạc phủ vùng truyền.
– Dịch truyền, bộ dây truyền máu, bơm 5ml, phiếu truyền, phiếu theo dõi truyền máu, cọc truyền.
– Hộp chống shock, huyết áp, ống nghe, đồng hồ bấm giây, kéo, dây ga rô, gối kê tay, bút ghi.
– Túi đựng đồ bẩn, hộp đựng vật sắc nhọn.
5.2. Kỹ thuật tiến hành
– Đối chiếu phiếu lĩnh máu với túi máu (lần 2).
– Mang găng (chỉ mang găng tay khi bản thân nhân viên y tế thấy có khả năng bị phơi nhiễm với máu/dịch tiết của cơ thể).
– Định nhóm máu tại giường.
Sau khi Bác sỹ đọc kết quả và có chỉ định truyền máu thì:
– Đặt cọc truyền ở cạnh giường nơi thích hợp.
– Sát khuẩn nắp chai dịch.
– Xé túi đựng dây truyền máu, khóa dây truyền lại, cắm dây truyền vào chai dịch.
– Treo chai dịch lên cọc truyền, đuổi khí trong dây truyền, khóa lại.
– Đặt người bệnh ở tư thế thuận lợi, bộc lộ vùng truyền, đặt gối kê tay dưới vùng truyền, thắt dây garo.
– Sát khuẩn vị trí truyền 2 lần bằng cồn Iốt và cồn 70⁰.
– Cầm kim tiêm gắn với dây truyền, đăt gạc tam giác dưới vị trí truyền,  đâm kim chếch 30⁰ so với mặt da và luồn kim vào tĩnh mạch.
– Tháo dây garo, mở khóa cho dịch chảy, cố định bằng băng dính.
– Phủ gạc lên vùng truyền cố định, bỏ gối và dây garo.
– Kiểm tra lại túi máu, lắc nhẹ nhàng và treo lên cọc truyền.
– Khóa dây truyền, chuyển kim truyền dịch cắm vào túi máu và mở khóa cho máu chảy vào người bệnh.
– Dùng đồng hồ bấm giây điều chỉnh tốc độ truyền theo đúng y lệnh.
– Giúp người bệnh trở về tư thế thoải mái.
– Tiếp tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn và các phản ứng có thể xảy ra.
* Chú ý:
– Theo dõi sát người bệnh 15 phút đầu khi bắt đầu truyền máu.
– Theo dõi dấu hiệu sinh tồn 30 phút/lần trong suốt thời gian truyền.
– Khi còn khoảng 5 – 10 ml máu khóa dây truyền lại chuyển sang chai dịch, khi hết máu trong dây truyền rút kim, kéo chệch da nơi tiêm và sát khuẩn lại vị trí tiêm bằng cồn 70⁰, dùng bông cầu khô đè lên vị trí tiêm để cầm máu.
– Lưu giữ phiến đá (tấm thẻ định nhóm máu) cho đến khi truyền máu xong.
– Cho người bệnh nghỉ ngơi tại giường, tiếp tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn và các phản ứng có thể xảy ra.
5.3. Kết thúc
– Xử lý, thu dọn dụng cụ đúng quy định.
– Tháo găng (nếu có), rửa tay
– Ghi vào hồ sơ theo dõi: Tình trạng người bệnh trước, trong và sau khi truyền máu.

BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT TRUYỀN MÁU

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

THAY BĂNG VÀ RỬA VẾT THƯƠNG SẠCH

1. ĐỊNH NGHĨA
Là vết thương ngoại khoa, không bị nhiễm khuẩn, không có dấu hiệu viêm (không có dịch rỉ viêm), quá trình điều trị có tiến triển tốt, tổ chức hạt đang phát triển hoặc đang trong giai đoạn lên da non.
2. MỤC ĐÍCH
– Đánh giá mức độ tổn thương, tiến triển của vết thương.
– Giữ vết thương sạch và mau lành.
– Che chở hạn chế sự tổn thương cho vết thương.
– Ngăn cản sự xâm nhập của các vi khuẩn từ môi trường.
– Rửa, thấm hút dịch từ vết thương, cắt lọc những tổ chức hoại tử, sử dụng thuốc tại chỗ (nếu cần)
3. NGUYÊN TẮC CHUNG
– Chuẩn bị người bệnh chu đáo trước khi tiến hành thay băng rửa vết thương.
– Chuẩn bị dụng cụ, thuốc (các thuốc sát khuẩn, dung dịch rửa vết thương) đầy đủ phù hợp với tình trạng của vết thương và đúng theo chỉ định của bác sỹ.
– Đảm bảo công tác vô khuẩn và ngăn ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện trong khi thực hiện quy trình thay băng và rửa vết thương cho người bệnh: Bông, gạc, săng, các ống dẫn lưu, dụng cụ kim loại… phải được tiệt khuẩn đúng quy trình.
– Người làm nhiệm vụ thay băng, rửa vết thương phải có trang phục đầy đủ, rửa tay, đi găng theo quy định. Dụng cụ thay băng, rửa vết thương chỉ sử dụng một lần, phải dùng  một kẹp Kocher vô khuẩn chuyên để gắp dụng cụ, bông gạc từ trong hộp vô khuẩn ra để sử dụng.
– Khi thay băng, rửa vết thương: Phải tiến hành thay băng, rửa vết thương sạch trước, vết thương nhiễm khuẩn (có mủ) sau. Các hộp dụng cụ, bông gạc đã mở ra dùng, số còn lại trong hộp phải đem hấp, sấy (tiệt khuẩn lại) mới được sử dụng ngày hôm sau.
– Băng gạc phải che kín vết thương và đủ thấm hút dịch.
– Phải có sổ để ghi tóm tắt chỉ định thay băng, rửa vết thương và theo dõi công việc hàng ngày của phòng thay băng. Sổ được sử dụng để ghi các nội dung: Họ tên người bệnh, vị trí vết thương, tình trạng vết thương, thời gian, phương pháp xử trí, thuốc cần sử dụng.
– Các vết thương có nhiều mủ, tiến triển lâu phải báo cáo với bác sỹ điều trị biết, lấy bệnh phẩm (mủ) vào ống nghiệm để nuôi cấy phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm:
– Tại phòng thay băng: Đảm bảo sạch sẽ dễ lau rửa hàng ngày, thoáng khí có đủ ánh sáng và thuận tiện cho việc tiệt khuẩn định kỳ.
– Tại buồng bệnh: Thay băng cho những trường hợp người bệnh không thể đến được phòng thay băng.
* Người bệnh:
– Xem HSBA: Xem chỉ định của bác sỹ về thuốc, thời gian, phương pháp rửa vết thương.
– Chuẩn bị NB:
+ Thực hiện 5 đúng.
+ Hỏi tiền sử dị ứng.
+ Nhận định tình trạng NB, vị trí, tình trạng vết thương.
+ Thông báo, giải thích động viên người bệnh.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đủ, đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ
Khay dụng cụ gồm:

4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Mang găng (chỉ mang găng tay khi bản thân nhân viên y tế thấy có khả năng bị phơi nhiễm với máu/dịch tiết của cơ thể).
– Đặt người bệnh ở tư thế thuận lợi, vị trí vết thương phải cùng phía với người làm thủ thuật.
– Trải nilon dưới vị trí vết thương.
– Đổ dung dịch rửa vết thương ra cốc lượng vừa đủ rửa.
–  Đặt túi đựng đồ bẩn vào vị trí thuận lợi, miệng túi mở rộng.
– Mở gói/ hộp dụng cụ vô khuẩn, không để chạm vào đồ vật xung quanh.
– Tháo bỏ băng gạc cũ:
+ Dùng kéo cắt bỏ băng cũ, bóc các chân băng dính.
+ Khi tháo phải từ từ, nhẹ nhàng tránh đau và chảy máu.
* Nếu băng khô, dính phải làm ẩm bằng tưới dung dịch rửa.
– Nhận định tình trạng vết thương: Quan sát vết thương, màu sắc, tính chất của dịch.
– Bỏ kéo/ kẹp đã sử dụng vào chậu chứa dung dịch khử khuẩn.
– Rửa ngoài vết thương:
+ Dùng kẹp phẫu tích gắp gạc củ ấu thấm dung dịch Natriclorua 9 ‰ rửa từ mép vết thương, rửa từ trong ra ngoài theo hình xoáy trôn ốc, rửa đến khi sạch, động tác nhẹ nhàng không cọ sát mạnh vết thương, mỗi lần rửa phải thay 1 lần gạc.
– Rửa trong vết thương:
+ Dùng kẹp phẫu tích gắp gạc củ ấu thấm dung dịch Povidin rửa từ giữa vết thương, rửa từ trong ra ngoài theo hình xoáy trôn ốc, rửa nhiều lần cho đến khi sạch, động tác chính xác, tránh tổn thương vết thương và đau cho người bệnh.
– Theo dõi tình trạng, quan sát sắc mặt và động viên người bệnh.
– Thấm khô vết thương, sát khuẩn lại vết thương bằng gạc củ ấu thấm nhẹ trên mặt vết thương không dùng bông thấm.
– Đặt gạc vô khuẩn và băng vết thương:
+ Đắp lên bề mặt vết thương gạc vô khuẩn, gạc trùm ra ngoài mép vết thương 1,5 cm.
+ Dùng băng dính/băng cuộn băng vết thương, không băng chặt quá hoặc lỏng quá.
4.3. Kết thúc
– Phân loại và thu gom chất thải, xử lý, thu dọn dụng cụ đúng qui định:
– Tháo găng (nếu có), rửa tay.
– Thông báo người bệnh tình trạng diễn biến vết thương, cách theo dõi những bất thường của vết thương.
– Ghi phiếu chăm sóc: Ngày giờ thay băng, tình trạng vết thương, màu sắc, tính chất.

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT THAY BĂNG, RỬA VẾT THƯƠNG SẠCH

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

THAY BĂNG VÀ RỬA VẾT THƯƠNG NHIỄM KHUẨN

1. MỤC ĐÍCH
– Đánh giá mức độ tổn thương, tiến triển của vết thương.
– Che chở hạn chế sự tổn thương cho vết thương.
– Ngăn cản sự xâm nhập của các vi khuẩn từ môi trường.
– Rửa, thấm hút dịch từ vết thương, cắt lọc những tổ chức hoại tử, sử dụng thuốc tại chỗ (nếu cần).
2. NGUYÊN TẮC CHUNG
– Chuẩn bị người bệnh chu đáo trước khi tiến hành thay băng rửa vết thương.
– Chuẩn bị dụng cụ, thuốc (các thuốc sát khuẩn, dung dịch rửa vết thương) đầy đủ phù hợp với tình trạng của vết thương và đúng theo chỉ định của bác sỹ.
– Đảm bảo công tác vô khuẩn và ngăn ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện trong khi thực hiện quy trình thay băng và rửa vết thương cho người bệnh: Bông, gạc, săng, các ống dẫn lưu, dụng cụ kim loại… phải được tiệt khuẩn đúng quy trình.
– Nhân viên y tế làm nhiệm vụ thay băng, rửa vết thương phải có trang phục đầy đủ, rửa tay, đi găng theo quy định. Dụng cụ thay băng, rửa vết thương chỉ sử dụng một lần, phải dùng một kẹp Kocher vô khuẩn chuyên để gắp dụng cụ, bông gạc từ trong hộp vô khuẩn ra để sử dụng.
– Các hộp dụng cụ, bông gạc đã mở ra dùng, số còn lại trong hộp phải đem hấp, sấy (tiệt khuẩn lại) mới được sử dụng ngày hôm sau.
– Băng gạc phải che kín vết thương và đủ thấm hút dịch.
– Các vết thương có nhiều mủ, tiến triển lâu phải báo cáo với bác sỹ điều trị biết, lấy bệnh phẩm (mủ) vào ống nghiệm để nuôi cấy phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ.
3. ĐẶC ĐIỂM VẾT THƯƠNG NHIỄM KHUẨN
Vết thương nhiễm khuẩn có những đặc điểm sau: Có biểu hiện viêm, sưng tấy, đỏ xung quanh vết thương và chân chỉ. Người bệnh có thể có có các triệu chứng đau nhức tại vết thương, sốt hoặc không sốt.
4 . QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm:
– Tại phòng thay băng: Đảm bảo sạch sẽ dễ lau rửa hàng ngày, thoáng khí có đủ ánh sáng và thuận tiện cho việc tiệt khuẩn định kỳ.
– Tại buồng bệnh: Thay băng cho những trường hợp người bệnh không thể đến được phòng thay băng.
* Người bệnh:
– Xem HSBA: Xem chỉ định của bác sỹ về thuốc, thời gian, phương pháp rửa vết thương.
– Chuẩn bị người bệnh:
+ Thực hiện 5 đúng.
+ Hỏi tiền sử dị ứng.
+ Nhận định tình trạng người bệnh, vị trí, tình trạng vết thương.
+ Thông báo, giải thích động viên người bệnh.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ
Khay dụng cụ gồm:
– Gói vô khuẩn: 02 kìm Kocher, 1 kéo, 2 cốc nhỏ, gạc miếng, gạc củ ấu,
– Băng cuộn hoạc băng dính, dung dịch rửa vết thương (Povidin, oxy già), 01 đôi găng tay vô khuẩn.
– Nilon, khay quả đậu, túi đựng bông gạc bẩn.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Đẩy xe thay băng đến giường bệnh. Để người bệnh ở tư thế thuận lợi hoặc hướng dẫn cho người bệnh nằm lên bàn thay băng.
– Mang găng
– Cởi bỏ băng cũ: Cởi từ từ, nhẹ nhàng tránh làm đau đớn cho người bệnh hoặc làm cho vết thương chảy máu. Nếu thấy dịch, máu thấm vào làm dính băng thì phải thấm nước rửa vết thương cho ẩm rồi mới tháo băng. Gắp gạc cũ trên mặt vết thương ra rồi bỏ vào túi đựng đồ bẩn.
– Sau khi tháo băng và gạc trên vết thương, quan sát vết thương có dấu hiệu viêm nhiễm: Sưng nề, tấy đỏ, chân chỉ rất căng thì dùng dung dịch sát khuẩn rửa phía ngoài vết thương.
– Dùng kẹp Kocher hoặc kẹp phẫu tích không mấu và kéo cong nhọn cắt chỉ cách (cắt 1 nốt để lại một nốt ở vùng viêm nhiễm) sau đó dùng mũi kẹp Kocher tách nhẹ mép vết thương.
– Gắp gạc củ ấu ấn nhẹ theo chiều dọc của vết thương để cho dịch ở bên trong vết thương chảy ra.
– Dùng dung dịch rửa, rửa vết thương đến khi sạch.
– Gắp miếng gạc khác thấm cho vết thương khô.
– Đắp gạc lên vết thương, băng vết thương (bằng băng cuộn hoặc băng dính tùy theo vị trí vết thương).
4.5. Kết thúc
– Phân loại, thu gom rác thải, thu dọn, xử lý dụng cụ đúng quy định.
– Tháo găng, rửa tay thường qui.
– Ghi vào phiếu chăm sóc theo dõi hoặc hồ sơ người bệnh: Thời gian thay băng, rửa vết thương, tình trạng vết thương, các biện pháp đã xử trí.

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT THAY BĂNG, RỬA VẾT THƯƠNG NHIỄM KHUẨN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

THAY BĂNG VÀ RỬA VẾT THƯƠNG DẪN LƯU

1. ĐỊNH NGHĨA
Là vết thương được sử dụng các phương tiện để dẫn khí, dẫn dịch từ trong cơ thể ra ngoài
2. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
2.1/ Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Kiểm tra hồ sơ người bệnh: Họ tên người bệnh, vị trí đặc điểm vết thương, xem chỉ định của bác sỹ về thuốc, dung dịch rửa, thời gian và phương pháp rửa vết thương…
– Thông báo cho người bệnh về thủ thuật sắp làm, thời gian, địa điểm và cách thức chăm sóc vết thương.
– Nhận định tình trạng người bệnh: Mạch, nhiệt độ, huyết áp, da xung quanh vết thương.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đủ, đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ:
– Dụng cụ vô khuẩn: Hai kìm, hai kẹp, một kéo, hai cốc, gạc củ ấu, gạc miếng, 01 đôi găng tay vô khuẩn.
– Băng cuộn. băng dính, kéo, dung dịch rửa, dung dịch sát khuẩn vết thương.
– Nilon, khay quả đậu, túi đựng bông gạc bẩn.
2.2/ Kỹ thuật tiến hành
– Mang găng.
– Trải nilon nơi người bệnh nằm.
– Đặt người bệnh ở tư thế thuận lợi.
– Chuẩn bị dung dịch rửa, dung dịch sát khuẩn vết thương.
– Mở gói/hộp đựng dụng cụ vô khuẩn.
– Đặt túi đựng đồ bẩn vào vị trí thuận lợi (túi màu vàng).
– Tháo bỏ băng cũ: Dùng kéo cắt băng cắt bỏ băng cũ, từ từ, nhẹ nhàng tháo băng và gạc ra khỏi vết thương.
– Nhận định tình trạng vết thương: Quan sát xung quanh vết thương, quan sát chân ống dẫn lưu, số lượng. màu sắc, tính chất của dịch.
– Rửa chân ống dẫn lưu, thân ống dẫn lưu:
+ Dùng kẹp phẫu tích/kìm Kocher gắp gạc củ ấu thấm dung dịch rửa.
+ Rửa xoáy trôn ốc từ chân ống dẫn lưu rộng ra ngoài da, rửa nhiều lần đến khi sạch.
+ Rửa từ chân lên thân ống dẫn lưu 7-10 cm.
– Thấm khô vết thương: Gắp gạc củ ấu thấm nhẹ trên mặt vết thương.
– Sát khuẩn xung quanh chân và thân ống dẫn lưu: Dùng kep phẫu tích/kocher gắp gạc củ ấu thấm dung dịch Povidine sát khuẩn từ chân ống dẫn lưu rộng ra ngoài ra 7 – 10 cm, sát khuẩn từ chân ống dẫn lưu lên thân ống từ 7 – 10 cm.
– Theo dõi tình trạng người bệnh: Quan sát sắc mặt người bệnh, động viên người bệnh để giảm bớt đau đớn.
– Cắt gạc để băng vết thương: Dùng kéo vô khuẩn đặt vào chính giữa một cạnh của miếng gạc, cắt thẳng vào chính giữa miếng gạc giữ nguyên kéo quay ngang miếng gạc, cắt một đoạn 2cm vuông góc với đường cắt cũ (đường cắt theo hình chữ L).
– Đặt gạc và băng vết thương: Đặt gạc vào chân ống dẫn lưu theo đường cắt, điều chỉnh gạc cho kín chân ống dẫn lưu, cắt băng dính băng lại.
2.3/ Kết thúc
– Phân loại, thu gom chất thải, thu dọn, xử lý dụng cụ đúng qui định.
– Tháo găng, rửa tay thường qui.
– Thông báo cho người bệnh biết tình trạng cụ thể diễn biến của của vết thương.
– Ghi phiếu chăm sóc: Ngày, giờ làm thủ thuật, tình trạng cụ thể của vết thương, số lượng dịch, màu sắc và tính chất, sự lưu thông của ống dẫn lưu

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT THAY BĂNG, RỬA VẾT THƯƠNG DẪN LƯU

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

RỬA BÀNG QUANG BẰNG BƠM TIÊM

1. MỤC ĐÍCH
Rửa bàng quang là phương pháp dùng ống thông đưa qua niệu đạo vào bàng quang để làm sạch và điều trị.
2. CHỈ ĐỊNH
– Bệnh nhân đặt thông tiểu liên tục dài ngày.
– Bệnh nhân có nhiễm khuẩn ở bàng quang.
– Chảy máu bàng quang.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Nghi ngờ thủng bàng quang.
4. NGUYÊN TẮC
– Thủ thuật phải được tiến hành đúng chỉ định.
– Đảm bảo vô khuẩn.
– Đảm bảo thực hiện đúng qui trình kỹ thuật, động tác nhẹ nhàng tránh thô bạo.
– Không để lưu ống thông quá 48 giờ.
– Trong trường hợp dẫn lưu nước tiểu nhiều ngày cần phải kẹp ống thông tiểu 3 giờ/lần để tránh hiện tượng “bàng quang bé”.
5. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
5.1. Chuẩn bị
* Địa điểm: Tại phòng thủ thuật.
* Người bệnh:
– Xem y lệnh và đối chiếu với người bệnh.
– Thông báo, gỉải thích động viên người bệnh (nếu người bệnh tỉnh), người nhà người bệnh (nếu người bệnh hôn mê).
– Chuyển người bệnh sang phòng thủ thuật hoặc tại phòng bệnh có che bình phong.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng quy định.
– Rửa tay thường quy hoặc sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
–  Khay chữ nhật, trụ cắm 2 kìm Kocher.
– Khay hoặc gói vô khuẩn: Hộp đựng bông cầu, gạc, săng có lỗ,  kìm Kocher, cốc đựng bông tẩm betadin, cốc đựng bông tẩm dầu Parafin, cốc đựng dung dịch rửa, khay quả đậu.
– Dung dịch rửa Natriclorid đẳng trương, ống thông Foley 2 nhánh, bơm tiêm 50ml, bơm tiêm 10ml, 01 đôi găng tay vô khuẩn, túi đựng nước tiểu, dung dịch bơm bóng chèn.
– Kéo, băng dính, khăn khoác, nilon, bô, túi đựng đồ bẩn hoặc khay quả đậu.
5.2. Kỹ thuật tiến hành
– Giúp người bệnh nằm ngửa, trải nilon dưới mông.
– Thay khăn choàng bằng khăn khoác, bỏ quần xoay chéo khăn khoác che kín bộ phận sinh dục, để hai chân chống, đùi hơi dạng (tư thế sản khoa).
– Đặt khay dụng cụ giữa hai đùi người bệnh, để túi đựng bông gạc bẩn bên cạnh.
– Mở khay hoặc gói vô khuẩn.
– Mang găng, trải săng có lỗ để lộ bộ phận sinh dục ngoài.
– Sát khuẩn bộ phận sinh dục của người bệnh bằng dung dịch betadin.
– Bôi trơn, kẹp đầu ngoài ống thông và đặt vào khay quả đậu.
– Đặt gạc bờ trên xương mu, sát khuẩn bằng betadin, bỏ kẹp đã dùng.
– Đưa đầu ống thông vào niệu đạo người bệnh (khoảng 4 – 5cm), cho đến khi thấy nước tiểu chảy ra.
– Sau khi nước tiểu chảy ra hết, dùng bơm tiêm lấy nước cất hoặc dung dịch Natriclorid đẳng trương bơm vào nhánh thông với bóng (số lượng nước đưa vào theo số lượng ghi ở đuôi ống, thông thường 5ml) để cố định ống thông không bị tuột ra ngoài.
– Dùng bơm tiêm 50ml hút dung dịch Natriclorid đẳng trương bơm vào ống thông mỗi lần từ 200 – 250ml, kẹp ống thông lại để thời gian 10 phút sau đó cho nước tiểu chảy ra.
– Tiếp tục bơm rửa như trên cho tới khi nước trong bàng quang chảy ra trong là được (nếu có chỉ định bơm thuốc vào bàng quang thì bơm vào sau khi rửa).
–  Rút ống thông ra từ từ. Sát khuẩn lại lỗ niệu đạo, lau khô bộ phận sinh dục, bỏ săng có lỗ, bỏ nilon, tháo găng.
– Mặc quần hoặc váy cho bệnh nhân, giúp người bệnh nằm tư thế thoải mái, thay khăn khoác đắp chăn cho người bệnh nếu trời lạnh.
5.3. Kết thúc
– Thu dọn, xử lý dụng cụ đúng quy định.
– Vệ sinh tay thường quy.
– Ghi chép hồ sơ bệnh án.

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT RỬA BÀNG QUANG BẰNG BƠM TIÊM

QUY TRÌNH KỸ THUẬT DẪN LƯU NƯỚC TIỂU LIÊN TỤC

1. CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh đi tiểu không tự chủ do hôn mê, liệt cơ vòng.
– Sau khi phẫu thuật vùng tiểu khung, tầng sinh môn, bàng quang, niệu đạo, tiền liệt tuyến….
– Theo dõi đánh giá chức năng lọc, bài tiết của thận trong những giờ nhất định.
2. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Thông tiểu, dẫn lưu nước tiểu (bằng đường niệu đạo) không được tiến hành trong các trường hợp người bệnh bị:
– Chấn thương dập, rách niệu đạo.
– Viêm, nhiễm khuẩn niệu đạo.
3. NGUYÊN TẮC
– Thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, dụng cụ phải tuyệt đối vô khuẩn tránh nhiễm khuẩn ngược dòng.
– Động tác phải nhẹ nhàng, tránh thô bạo (nếu vướng mắc phải làm lại).
– Nếu có chỉ định làm xét nghiệm thì phải lấy nước tiểu giữa bãi cho vào ống nghiệm vô khuẩn.
– Không để ống lưu thông quá 48 giờ.
– Không nên tiến hành thông tiểu nhiều lần trong ngày.
– Trong trường hợp dẫn lưu nước tiểu nhiều ngày cần phải kẹp ống thông tiểu 3 giờ/ lần để tránh hiện tượng “bàng quang bé”.
– Theo dõi người bệnh trong và sau khi thông tiểu để phát hiện các dấu hiệu bất thường, xử lý kịp thời.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Thông thường kỹ thuật phải được tiến hành ở phòng thủ thuật sạch sẽ, thoáng mát. Trong trường hợp đặc biệt (người bệnh nặng) có thể tiến hành thủ thuật ở phòng bệnh, phải có bình phong che ngăn cách giường bệnh với các giường bệnh khác.
– Thông báo, giải thích để người bệnh, người nhà biết trước về thủ thuật sắp làm để họ yên tâm và kết hợp với điều dưỡng.
– Hướng dẫn cho người bệnh tự làm vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài trước khi thông tiểu. Trong trường hợp người bệnh không tự vệ sinh được người điều dưỡng tiến hành vệ sinh cho người bệnh: Trải tấm nilon trên giường để người bệnh nằm ngửa, 2 chân chống và hơi dạng, đặt bô dẹt dưới mông người bệnh. Rửa bộ phận sinh dục ngoài bằng nước sạch, xà phòng, rửa từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài đến khi sạch.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ:
– Khay men chữ nhật, trụ cắm 2 kìm Kocher, khăn khoác, nilon.
– Hộp vô khuẩn đựng: Bông, gạc, kìm Kocher, săng có lỗ, cốc đựng bông có tẩm dầu Parafin, cốc đựng bông hoặc gạc củ ấu có tẩm Betadin, khay quả đậu.
– Ống thông dùng một lần vô khuẩn, tùy trường hợp chỉ định mà chọn loại và cỡ thích hợp: Ống thông Foley, ống thông Nelaton, ống thông cao su đầu cong dùng trong u tiền liệt tuyến, ống thông kim loại dùng khi sử dụng ống thông cao su không kết quả.
– Găng tay vô khuẩn, ống nghiệm (nếu có chỉ định xét nghiệm nước tiểu).
– Kéo, băng dính, túi dẫn lưu nước tiểu (nếu có chỉ định dẫn lưu nước tiểu).
– Dung dịch Nacl đẳng trương 0,9% và hệ thống dẫn lưu (nếu có chỉ định rửa bàng quang).
– Bơm tiêm 10ml để bơm bóng chèn (nếu dẫn lưu nước tiểu). Bơm tiêm 50ml (nếu rửa bàng quang).
– Túi đựng đồ bẩn, bô đựng nước tiểu.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Trường hợp người bệnh có chỉ định dẫn lưu nước tiểu khi tiến hành thông tiểu sử dụng ống thông Foley:
– Để người bệnh nằm ngửa, lót nilon dưới mông .
– Phủ khăn khoác, bỏ quần người bệnh, xoay chéo khăn khoác che kín chân và bộ phận sinh dục, 2 chân chống, đùi hơi dạng (tư thế sản khoa).
– Đặt khay dụng cụ giữa 2 đùi người bệnh, để túi đựng bông gạc bẩn bên cạnh.
– Mở khay hoặc gói dụng cụ vô khuẩn.
– Mang găng.
– Trải săng có lỗ để lộ bộ phận sinh dục.
– Sát khuẩn bộ phận sinh dục của người bệnh bằng dung dịch Betadin.
– Lắp túi đựng nước tiểu vào đuôi ống thông Foley.
– Bôi trơn đầu ống thông bằng dầu nhờn parafin. Nhẹ nhàng đưa đầu ống thông vào niệu đạo người bệnh cho đến khi thấy nước tiểu chảy ra là được.
– Dùng bơm tiêm lấy nước cất hoặc dung dịch NaCl 0,9% bơm vào nhánh thông với bóng (số lượng nước đưa vào theo số lượng ghi ở đuôi ống, thông thường là 5ml ) để cố định ống thông không bị tuột ra ngoài.
– Bỏ săng có lỗ, cố định ống thông và túi đựng nước tiểu cho chắc chắn.
– Lau khô bộ phận sinh dục, bỏ săng có lỗ, bỏ nilon, tháo găng, mặc quần cho người bệnh, bỏ khăn khoác, giúp người bệnh nằm thoải mái và đắp chăn cho người bệnh nếu trời lạnh, dặn dò NB.
4.3. Kết thúc
– Xử lý dụng cụ đúng qui trình, sắp xếp dụng cụ gọn gàng để đúng nơi quy định, rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày, giờ lấy nước tiểu, số lượng.

BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT DẪN LƯU NƯỚC TIỂU LIÊN TỤC

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

PHỤ GIÚP BÁC SỸ ĐẶT ỐNG NỘI KHÍ QUẢN

1. MỤC ĐÍCH
– Đảm bảo thông khí cho người bệnh.
– Hút đờm dãi cho người bệnh được dễ dàng và có hiệu quả.
– Đặt ống nội khí quản cho người bệnh tạo cơ sở cho việc hô hấp hỗ trợ bằng bóp bóng, thở máy có hiệu quả và được liên tục.
2. CHỈ ĐỊNH
– Giải phóng đường hô hấp khi bị tắc nghẽn: Hút sạch đờm dãi hoặc dịch có trong khí quản.
– Bóp bóng Ambu và thông khí nhân tạo: khi có chỉ định bóp bóng ambu hoặc thở máy cho người bệnh thì việc đặt ống NKQ được đặt ra để giúp cho bóp bóng hoặc thở máy có hiệu quả.
– Rửa dạ dày ở người ở người bệnh hôn mê: trong trường hợp người bệnh hôn mê lại có chỉ định rửa dạ dày việc đặt ống NKQ sẽ giúp bảo vệ đường thở cho người bệnh trong quá trình làm thủ thuật.
– Sau khi rút ống nội khí quản vài phút đến vài giờ, người bệnh đột nhiên bị co thắt thanh môn, tím, thở rít, khó thở vào (đặt lại NKQ).
– Bảo vệ đường thở ở người bệnh hôn mê sâu hoặc liệt hô hấp: Trong trường hợp người bệnh bị hôn mê sâu hoặc liệt cơ hô hấp, thì việc đặt ống NKQ cho người bệnh phải được đặt ra để bảo vệ đường thở và sẵn sàng thực hiện hô hấp hỗ trợ khi cần thiết.
– Bơm rửa phế quản.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
Tùy theo đặt ống nội khí quản đường mũi hay đường miệng mà có chống chỉ định riêng.
3.1. Chống chỉ định đặt ống NKQ qua đường mũi ở những người bệnh
– Đang có viêm mũi, phì đại cuốn mũi, viêm xoang.
– Rối loạn đông máu hay giảm tiểu cầu.
– Sốt xuất huyết.
– Chảy nước não tủy qua xương sàng.
– Chấn thương mũi hàm.
3.2. Chống chỉ định đặt ống NKQ bằng đường miệng ở người bệnh
– Sai khớp hàm.
– U vòm họng
– Vỡ xương hàm…
– Phẫu thuật vùng hàm họng.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Đối với người bệnh tỉnh: Giải thích để người bệnh yên tâm, an ủi động viên người bệnh.
– Đối với người bệnh hôn mê: Giải thích để người nhà người bệnh biết được mục đích của việc đặt nội khí quản cũng như các tai biến có thể xảy ra trong khi làm thủ thuật. Hút đờm dãi cho người bệnh.
– Cho người bệnh thở oxy nồng độ cao (100%) qua mũi 3 – 5 phút trước khi làm thủ thuật.
– Nếu người bệnh ngừng thở hoặc có nguy cơ ngừng thở nên bóp bóng Ambu qua mũi miệng trước 10 – 15 phút để tình trạng người bệnh khá hơn, bớt tím tái mới tiến hành đặt.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ:
– Khay men hình chữ nhật.
– Canuyn Mayo.
– Ống nội khí quản: Làm bằng chất dẻo có các cỡ khác nhau, tùy theo tuổi, thể trạng người bệnh mà lựa chọn loại ống nội khí quản cho phù hợp:
+ Đối với người lớn nên chuẩn bị 3 cỡ 8mm, 7,5mm, 7mm.
+ Đối với trẻ em có các cỡ 5,5mm, 4,5mm, 3mm.
Trên thực tế lâm sàng có thể lựa chọn ống nội khí quản cho người bệnh theo kinh nghiệm: Trẻ em chọn ống có đường kính bằng đầu ngón tay út của người bệnh, người lớn bằng đầu ngón tay đeo nhẫn.
– Đèn soi thanh quản, kẹp để kẹp ống nội khí quản (kẹp Magill).
– Thuốc gây tê Xylocain 1% bơm phun (bóng xịt) thuốc vào thanh, khí quản.
– Thuốc theo chỉ định, bơm kim tiêm 10ml, dầu Parafin.
– Máy hút và ống hút
– Băng cuộn để chèn 2 hàm răng (nếu đặt ở miệng), băng để cố định ống (băng dính hoặc 1 đoạn băng cuộn)
– Hộp chống sốc, huyết áp kế, ống nghe, đồng hồ bấm giây, bóng Ambu, bình oxy và dụng cụ thở oxy, gối kê vai, 02 đôi găng tay vô khuẩn.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
Kỹ thuật đặt ống nội khí quản có thể được tiến hành theo các cách: Đặt qua đường mũi (có đèn soi hoặc không có đèn soi) và qua đường miệng. Trong thực tế đặt ống nội khí quản qua đường mũi hay được áp dụng vì đặt qua mũi tiện lợi hơn người đặt có thể đặt mà không cần đến đèn soi thanh quản, sau khi đặt người bệnh vẫn có thể ăn, uống được và tránh được hiện tượng người bệnh cắn vào ống nội khí quản.
Khi trợ giúp bác sỹ đặt ống nội khí quản, người điều dưỡng cần làm tốt những công việc dưới đây:
* Chuẩn bị tư thế cho người bệnh
Người bệnh nằm ngửa, kê gối dưới vai để đường thở thẳng dễ đưa ống nội khí quản vào hơn, tránh đưa nhầm ống nội khí quản vào thực quản (nhất là trong trường hợp không có đèn soi thanh quản).
* Trợ giúp bác sỹ trong khi tiến hành thủ thuật
Đặt ống nội khí quản đường mũi:
– Đưa dụng cụ tới nơi làm thủ thuật và phụ giúp bác sỹ.
– Kiểm tra lại tư thế của người bệnh.
– Hút đờm dãi và cho người bệnh thở oxy (nếu người bệnh có tím tái).
– Giúp bác sĩ mang găng tay, điều dưỡng mang găng.
– Lắp đèn soi thanh quản, kiểm tra ánh sáng của đèn và đưa cho bác sỹ (nếu đặt ống nội khí quản có đèn soi).
– Bôi dầu Parafin vào ống nội khí quản và đưa cho bác sỹ.
– Khi bác sỹ tiến hành đưa ống vào khí quản, điều dưỡng thường xuyên theo dõi nhịp thở, sắc mặt người bệnh để phát hiện ngừng thở.
– Khi ống đã vào khí quản thì người bệnh có phản xạ ho và hơi phụt mạnh ra đầu ống nội khí quản. Trường hợp có tăng tiết đờm dãi thì hút đờm rãi cho người bệnh.
– Kiểm tra ống nội khí quản đã vào đúng vị trí:
+ Bóp bóng Ambu qua ống nội khí quản thấy không khí vào đều 2 phổi là được.
+ Chụp X quang phổi thấy đầu ống ở giữa hai đầu xương đòn hoặc ở 1/3 giữa khí quản.
– Dùng bơm tiêm bơm hơi vào bóng chèn (Cuff).
– Cố định ống nội khí quản.
Đặt ống nội khí quản bằng đường miệng:
– Đưa dụng cụ tới nơi làm thủ thuật và phụ giúp bác sỹ.
– Kiểm tra lại tư thế của người bệnh.
– Hút đờm dãi và cho người bệnh thở oxy (nếu người bệnh có tím tái).
– Giúp bác sĩ mang găng, điều dưỡng mang găng.
– Lắp đèn soi thanh quản, kiểm tra ánh sáng của đèn và đưa đèn soi cho bác sỹ.
– Hút đờm dãi cho người bệnh.
– Đưa thuốc gây tê cho bác sỹ: Trong trường hợp co thắt thanh quản nhiều thì bơm phun dung dịch Xylocain 1% để gây tê vùng thanh khí quản cho người bệnh.
– Đưa kẹp Magill để bác sỹ kẹp đầu ống đưa vào khí quản.
– Khi ống đặt được vào khí quản nếu người bệnh có tăng tiết đờm dãi thì cần khẩn trương hút đờm dãi cho người bệnh.
– Bóp bóng Ambu để kiểm tra vị trí ống nội khí quản, thông khí 2 phổi.
– Dùng bơm tiêm bơm hơi vào bóng chèn (Cuff).
– Đặt Canuyn Mayo để tránh người bệnh cắn vào ống.
– Dùng băng cuộn để cố định ống nội khí quản ở vị trí 22 đến 24.
– Lắp hệ thống oxy vào bóng Ambu và bóp bóng Ambu.
4.5. Kết thúc
– Xử lý, thu dọn dụng cụ đúng qui định, tháo găng, rửa tay.
– Ghi hồ sơ:
+ Ngày, giờ làm thủ thuật.
+ Tình trạng người bệnh trước, trong và sau khi đặt ống nội khí quản.

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT PHỤ GIÚP BÁC SỸ ĐẶT ỐNG NỘI KHÍ QUẢN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT THỤT THÁO

1. CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh bị táo bón.
– Chuẩn bị người bệnh: phẫu thuật đường tiêu hoá, chụp X quang khung đại tràng, trước khi khám bằng nội soi, trước khi đẻ.
– Người bệnh có chỉ định thụt giữ (thuốc hoặc thức ăn).
2. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh tổn thương đường ruột: Bệnh thương hàn, viêm ruột
– Tắc ruột, xoắn ruột.
– Tổn thương hậu môn, trực tràng.
3. NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý
– Thử nước trước khi thụt để tránh bỏng cho người bệnh.
– Đưa vòi thụt nhẹ nhàng, đúng kỹ thuật tránh gây tổn thương niêm mạc trực tràng, hậu môn của người bệnh.
4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Xem y lệnh và đối chiếu với người bệnh.
– Giải thích cho người bệnh biết thủ thuật sắp làm và cảm giác khi nước thụt vào đại tràng.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đủ, đúng qui định.
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
Nước thụt:
– Nước muối đẳng trương hay nước chín nhiệt độ 37^oC.
– Lượng nước tuỳ theo tuổi và mục đích thụt, thông thường:
+ Người lớn: 500 – 1000ml không quá 1500ml.
+ Trẻ em: 200 – 500ml không quá 750ml (tuỳ theo tuổi).
+ Trường hợp đặc biệt theo chỉ định của bác sỹ.
– Khay chữ nhật, trụ cắm 1 kìm Kocher, ca múc nước, chậu đựng nước thụt.
– Cốc đựng bông cầu tẩm dầu nhờn, gối kê mông, nilon, vải đắp gấp thành hình đèn xếp, găng tay sạch.
– Bình phong (nếu làm tại buồng bệnh).
– Bô, túi đựng đồ bẩn, giấy vệ sinh.
– Bốc để đựng nước thụt có chia vạch, dây cao su dài 1,2 – 1,5m nối với bốc có canuyn và khoá vòi thụt.
– Quả bóp cao su và thông Nelaton để thụt cho trẻ em.
– Hộp vô khuẩn đựng: bông, gạc, canuyl.
4.2. Kỹ thuật tiến hành
– Đưa dụng cụ tới nơi làm thủ thuật, động viên người bệnh cố chịu đựng khi cảm giác nước chảy vào.
– Lắp canuyl với bốc thụt, đổ nước vào bốc.
– Treo bốc lên cột cách mặt giường 50 – 80cm: không treo quá cao nước chảy vào đại tràng với áp lực mạnh sẽ gây kích thích nhu động làm đẩy nước ra nhanh chưa có tác dụng làm mềm cục phân. không treo quá thấp sẽ không đủ áp lực để đẩy nước vào đại tràng.
– Mở khóa để thử vòi thụt.
– Thay chăn bằng khăn khoác, đặt người bệnh nằm nghiêng bên trái, trường hợp người bệnh liệt cho người bệnh nằm ngửa.
– Mang găng (chỉ mang găng tay khi bản thân nhân viên y tế thấy có khả năng bị phơi nhiễm với máu/dịch tiết của cơ thể), kê gối và trải nilon dưới mông người bệnh.
– Cởi quần giúp người bệnh (nếu người bệnh không tự làm được), kéo vải đắp để lộ vùng hậu môn.
– Kiểm tra nước, đặt gạc.
– Bôi dầu nhờn vào đầu canuyl hoặc ống thông, một tay vành mông người bệnh, một tay cầm vòi thụt đưa nhẹ nhàng vào hậu môn khoảng 2 – 3cm, đưa ngược lên trên chếch về phía trước bụng rồi đưa vòi ra phía sau (theo đặc điểm giải phẫu của trực tràng) đưa vào khoảng 1/2 hoặc 2/3 vòi thụt (đưa nhẹ nhàng tránh gây tổn thương niêm mạc hậu môn, trực tràng). Khi đưa vòi thụt hướng dẫn người bệnh há miệng thở đều.
– Mở khóa cho nước chảy từ từ một tay giữ vòi thụt hoặc ống thông để khỏi bị bật ra ngoài.
– Kiểm tra nước có vào đại tràng không bằng cách quan sát mức nước trong bốc hoặc hỏi người bệnh xem họ có cảm giác thấy nước chảy vào ruột không. Nếu mức nước vẫn giữ nguyên có thể treo cao bốc lên hoặc rút vòi thụt ra một chút nước sẽ chảy.
– Trong khi thụt nếu người bệnh kêu đau bụng, khó chịu, mót rặn muốn đi ngoài thì ta khóa vòi thụt lại để người bệnh nghỉ một lát khi các dấu hiệu trên hết thì lại tiếp tục thụt với áp lực thấp.
– Khi nước trong bốc gần hết thì khóa vòi thụt lại, nhẹ nhàng rút ra, bỏ vào khay quả đậu có chứa dung dịch sát khuẩn, treo ống cao su lên cột.
– Bỏ gối, nilon giúp người bệnh nằm ngửa và dặn người bệnh cố gắng chịu 15 phút sau sẽ đi đại tiện.
– Đặt bô hoặc giúp người bệnh đi ra nhà vệ sinh, khi người bệnh đi xong giúp người bệnh lau chùi sạch sẽ nếu người bệnh làm được đưa giấy cho người bệnh tự làm.
– Thay khăn khoác bằng chăn, mặc quần cho người bệnh. Nếu ga ướt thay ga, giúp người bệnh nằm lại tư thế thoải mái.
4.3. Kết thúc
– Xử lý, thu dọn dụng cụ đúng quy định.
– Tháo găng (nếu có), rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày giờ thụt, nước thụt (số lượng). Tình trạng người bệnh trước, trong và sau khi thụt.

BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT THỤT THÁO

QUY TRÌNH

KỸ THUẬT LẤY MÁU TĨNH MẠCH XÉT NGHIỆM

1. ÁP DỤNG
Các xét nghiệm cần lấy số lượng máu > 0,5 ml máu.
2. NGUYÊN TẮC
– Trước khi lấy máu người bệnh nhịn ăn, không uống thuốc.
– Lấy máu vào buổi sáng sau khi ngủ dậy (trừ khi có chỉ định cấp cứu).
– Ống nghiệm hoặc Tube đựng máu phải ghi rõ họ tên người bệnh, tuổi, số giường, khoa.
– Khi lấy máu phải tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật để tránh vỡ hồng cầu (bơm tiêm khô, kim tiêm to, hút nhẹ, tháo kim tiêm bơm nhẹ nhàng vào thành ống).
– Lấy máu xong để vào giá 5 – 10 phút sau đó gửi lên phòng xét nghiệm.
– Trong trường hợp lấy máu xét nghiệm yêu cầu có chất chống đông: sau khi cho máu vào ống nghiệm phải lắc nhẹ theo chiều dọc ống nghiệm.
3. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
3.1. Chuẩn bị
* Người bệnh
– Xem y lệnh, đối chiếu người bệnh
– Thông báo, giải thích và động viên người bệnh về việc lấy máu xét nghiệm để người bệnh yên tâm.
* Nhân viên y tế
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ
– Khay chữ nhật, trụ cắm 1 kìm Kocher.
– Bơm tiêm (tùy theo yêu cầu xét nghiệm), găng tay sạch.
– Cồn 70^o, cốc đựng bông cầu.
– Giá đựng, ống nghiệm, phiếu xét nghiệm.
– Huyết áp ống nghe, hộp chống sốc, gối kê tay, dây garo.
– Hộp đựng vật sắc nhọn, túi đựng đồ bẩn.
3.2. Kỹ thuật tiến hành
– Thử kim tiêm, kim lấy thuốc.
– Giúp người bệnh nằm ngửa thoải mái trên giường.
– Mang găng (nếu cần)
– Bộc lộ, xác định vị trí lấy máu, kê gối dưới vị trí lấy máu (nếu lấy máu ở tay), đặt dây garo phía trên cách vị trí lấy máu từ 3-5cm và thắt dây garo.
– Sát khuẩn vị trí lấy máu bằng bông cồn 70^o.
– Cầm bơm tiêm đâm kim vào tĩnh mạch, lấy đủ lượng máu theo yêu cầu xét nghiệm, tháo dây garo.
– Rút kim nhanh kết hợp kéo chệch da, sát khuẩn lại vị trí lấy máu.
– Tháo kim tiêm bơm máu vào ống nghiệm (khi bơm máu để ống nghiệm nghiêng một góc 45⁰ và bơm từ từ vào thành ống nghiệm, chú ý không để đầu Ambu chạm vào thành ống nghiệm).
– Lắc nhẹ ống nghiệm theo chiều dọc (nếu có chất chống đông) và gửi bệnh phẩm, giấy xét nghiệm lên phòng xét nghiệm.
3.3. Kết thúc
– Xử lý và thu dọn dụng cụ đúng quy định, tháo găng (nếu có), rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày giờ thực hiện thủ thuật, tình trạng người bệnh trước, trong và sau khi làm thủ thuật.
– Đưa bệnh phẩm về khoa xét nghiệm

BẢNG KIỂM
KỸ THUẬT LẤY MÁU TĨNH MẠCH XÉT NGHIỆM

QUY TRÌNH KỸ THUẬT LẤY NƯỚC TIỂU XÉT NGHIỆM

(NGƯỜI BỆNH TỰ ĐI TIỂU)

1. CHỈ ĐỊNH
Người bệnh cần làm xét nghiệm nước tiểu và tự đi tiểu được.
2. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh đái không tự chủ.
– Trẻ em không tự lấy nước tiểu được.
– Phụ nữ đang có kinh nguyệt.
3. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
Tùy theo yêu cầu xét nghiệm phải lấy nước tiểu trong 24 giờ hoặc chỉ lấy 20ml.
3.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Xem y lệnh, đối chiếu người bệnh.
– Thông báo, giải thích và động viên người bệnh về việc lấy nước tiểu xét nghiệm để người bệnh yên tâm.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy/sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
– Khay chữ nhật, giá, ống nghiệm, ống đong, 2 bô.
– Găng tay sạch, hóa chất bảo quản (nếu lấy nước tiểu 24giờ).
3.2. Kỹ thuật tiến hành
– Lấy nước tiểu xét nghiệm thông thường:
+ Hướng dẫn người bệnh vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài rồi đi tiểu phần nước tiểu đầu bãi và cuối bãi vào 1 bô, phần giữa bãi vào 1 bô.
+ Mang găng (chỉ mang găng tay khi bản thân nhân viên y tế thấy có khả năng bị phơi nhiễm với máu/dịch tiết của cơ thể), cho nước tiểu phần giữa bãi vào ống đong và cho nước tiểu từ ống đong vào ống nghiệm khoảng 20ml, đậy nút ống nghiệm.
+ Đưa bệnh phẩm và giấy xét nghiệm lên phòng xét nghiệm.
– Lấy nước tiểu 24 giờ:
+ Trong trường hợp lấy nước tiểu 24 giờ thì phải có hóa chất bảo quản: Dung dịch Foocmol hoặc Phenol thì cho 1 giọt tương ứng với 30ml nước tiểu, Thymol trong rượu 1% cho 1 ml tương ứng với 100ml nước tiểu sau đó cho tăng dần theo số lượng nước tiểu của người bệnh.
+ Dặn người bệnh lấy cả nước tiểu khi đi đại tiện, đậy nắp bô sau mỗi lần đi tiểu và để chỗ mát.
+ Sau lần đi tiểu cuối cùng (ví dụ: 8h sáng hôm trước đến 8h sáng hôm sau) điều dưỡng đo và ghi số lượng nước tiểu trong ngày vào bảng theo dõi.
+ Lắc đều, lấy đủ lượng nước tiểu theo yêu cầu cho vào ống nghiệm, gửi nước tiểu và giấy xét nghiệm lên phòng xét nghiệm.
3.3. Kết thúc
– Xử lý, thu dọn dụng cụ đúng quy định, tháo găng (nếu có), rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày, giờ lấy nước tiểu, số lượng.

BẢNG KIỂM: KỸ THUẬT LẤY NƯỚC TIỂU XÉT NGHIỆM
(NGƯỜI BỆNH TỰ ĐI TIỂU)

QUY TRÌNH KỸ THUẬT

LẤY NƯỚC TIỂU XÉT NGHIỆM QUA ỐNG THÔNG TIỂU

1. CHỈ ĐỊNH
– Người bệnh đi tiểu không tự chủ.
– Trẻ em không tự lấy nước tiểu được.
– Phụ nữ đang có kinh nguyệt.
2. QUY TRÌNH KỸ THUẬT
2.1. Chuẩn bị
* Người bệnh:
– Xem y lệnh, đối chiếu người bệnh
– Thông báo, giải thích cho người bệnh về việc lấy nước tiểu xét nghiệm.
– Chuyển người bệnh sang phòng thủ thuật hoặc kéo bình phong.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng qui định.
– Rửa tay thường quy.
* Dụng cụ:
– Khay chữ nhật, giá, ống nghiệm, giấy xét nghiệm.
– Khăn khoác gấp thành hình đèn xếp, nilon trải dưới mông người bệnh.
– Hộp hoặc gói vô khuẩn đựng: Săng có lỗ, 2 kìm Kocher, gạc, khay quả đậu, cốc đựng bông tẩm dung dịch Betadin hoặc thuốc đỏ, cốc đựng bông tẩm dầu Parafin, ống Sonde Nelatol hoặc ống Foley và găng tay vô khuẩn.
– Bô, khay quả đậu, túi đựng đồ bẩn.
2.2. Kỹ thuật tiến hành
– Người bệnh nằm ngửa thoải mái trên giường, trải nilon dưới mông người bệnh.
– Phủ khăn khoác, bỏ quần áo người bệnh, xoay chéo khăn khoác che kín chân và bộ phận sinh dục, 2 chân chống, đùi hơi dạng (tư thế sản khoa).
– Đặt khay hoặc gói dụng cụ vô khuẩn, túi đựng đồ bẩn giữa 2 chân người bệnh.
– Mở khay vô khuẩn, mang găng. Trải săng có lỗ để lộ bộ phận sinh dục ngoài của người bệnh.
– Bôi trơn đầu ống thông, dùng kìm Kocher kẹp đuôi ống thông lại.
– Lót gạc và đặt gạc bờ trên xương mu, sát khuẩn bộ phận sinh dục bằng dung dịch Betadin, sát khuẩn môi lớn, môi bé, lỗ niệu đạo, bỏ kẹp đã dùng.
– Đặt khay quả đậu vô khuẩn vào giữa đùi.
– Nhẹ nhàng đưa đầu ống thông vào niệu đạo người bệnh khoảng 4 – 5cm. Mở kìm Kocher khi thấy nước tiểu chảy ra bỏ phần nước tiểu đầu lấy phần nước tiểu tiếp theo cho vào ống nghiệm khoảng 20ml, khi nước tiểu chảy yếu thì gập ống thông và rút ra.
– Lau khô bộ phận sinh dục, bỏ săng có lỗ, bỏ nilon, mặc quần cho người bệnh, giúp người bệnh nằm thoải mái và thay khăn khoác.
– Gửi bệnh phẩm, giấy xét nghiệm về phòng xét nghiệm.
2.3. Kết thúc
– Xử lý, thu dọn dụng cụ đúng quy định, tháo găng, rửa tay.
– Ghi hồ sơ: Ngày, giờ lấy nước tiểu, số lượng.

BẢNG KIỂM KỸ THUẬT
LẤY NƯỚC TIỂU XÉT NGHIỆM QUA ỐNG THÔNG TIỂU

QUY TRÌNH KỸ THUẬT KHÁM THAI

1. MỤC ĐÍCH
Theo dõi thai nghén và phát hiện những triệu chứng bất thường của thai nghén để điều trị kịp thời, đảm bảo cho sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai.
2. CHỈ ĐỊNH: Cho tất cả các thai phụ.
3. NGUYÊN TẮC: Đảm bảo đủ các bước của qui trình.
4. QUI TRÌNH KỸ THUẬT
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm: Phòng khám thai rộng rãi, thoáng mát và đảm bảo tính riêng tư.
* Thai phụ: Giải thích các công việc sắp làm, hướng dẫn những điều cần thiết để thai phụ hợp tác, hướng dẫn thai phụ đi tiểu và lấy nước tiểu trước khi khám.
* Nhân viên y tế:
– Trang phục đúng quy định.
– Rửa tay thường quy hoặc sát khuẩn tay nhanh.
* Phương tiện, dụng cụ:
– Bộ dụng cụ khám thai: Đồng hồ có kim giây, cân người lớn có thước đo chiều cao, huyết áp kế, ống nghe tim phổi, ống nghe tim thai, test thử thai, dụng cụ thử protein niệu, phương tiện thử huyết sắc tố, Hematocrit, test thử HIV, viêmgan B, thước đo khung chậu, găng tay.
– Sổ khám thai, mẫu phiếu khám thai.
4.2. Tiến hành
– Nhân viên y tế chào hỏi thai phụ niềm nở, tạo cảm giác thoải mái.
– Tự giới thiệu về mình và công việc mình làm.
– Gọi tên, xưng hô phù hợp với thai phụ.
– Đưa thai phụ vào phòng khám, mời ngồi.
Bước 1: Hỏi và lắng nghe
– Về thủ tục hành chính: họ tên, tuổi, nơi ở, nghề nghiệp.
– Thăm hỏi sơ lược về hoàn cảnh gia đình và mức sống.
a) Với người khám thai lần đầu: Ngày kinh cuối cùng và tình trạng kinh nguyệt trước đó, tiền sử bệnh tật nội, ngoại, phụ khoa, tiền sử sản khoa, tình trạng nghén hiện tại, các biện pháp KHHGĐ đã áp dụng.
b) Với người khám thai những lần tiếp theo: Diễn biến đặc biệt gì, có dùng thuốc gì từ lần khám trước đến nay.
Bước 2: Khám toàn thân
– Quan sát: dáng đi, hình dạng cơ thể.
– Quan sát da niêm mạc mắt, môi, đầu móng tay phát hiện thiếu máu.
– Đo chiều cao (cho lần khám đầu tiên), cân nặng,.
– Đếm mạch, đo huyết áp, nhịp thở.
– Khám phát hiện phù.
– Khám nội, ngoại khoa: tim phổi, vú, da, hạch, bụng, các chi.
– Khám vú: núm vú có bị tụt vào trong không, có u cục gì không, có bị viêm nhiễm. nứt kẽ đau vú không.
Bước 3: Khám sản khoa
– Nắn bụng tìm đáy tử cung và đo chiều cao tử cung (với người khám từ 3 tháng giữa).
– Đo vòng bụng (mức đo ngang rốn).
– Nắn bụng phát hiện các phần của thai nhi.
– Nghe tim thai.
– Thăm âm đạo (chỉ thực hiện khi nghi có vấn đề bất thường: ra máu, có khí hư nhiều, có màu, mùi bất thường).
Bước 4: Hướng dẫn phụ nữ mang thai làm các xét nghiệm
– Thử nước tiểu.
+ Lấy nước tiểu buổi sáng, giữa dòng.
+ Thử nước tiểu cần làm cho mọi thai phụ vào mỗi lần thăm thai.
– Thử máu (nếu lần khám thai trước chưa làm hoặc kết quả không bình thường.
– Các xét nghiệm khác (nếu cần): XN khí hư, xét nghiệm phân…
Bước 5: Tiêm phòng uốn ván
– Với người chưa tiêm phòng uốn ván lần nào: tiêm mũi đầu khi phát hiện thai nghén bất kỳ ở tháng nào, tiếp theo tiêm mũi thứ hai sau mũi tiêm đầu ít nhất một tháng và phải cách thời gian dự kiến đẻ ít nhất một tháng
– Với những người đã tiêm đủ 2 mũi, nếu:
+ Lần tiêm trước < 5 năm: tiêm 1 mũi.
+ Lần tiêm trước>5 năm: tiêm 2 mũi.
– Với người đã tiêm ba mũi hoặc bốn mũi, cần tiêm nhắc lại một mũi
–  Với người đã tiêm đủ năm mũi phòng uốn ván theo đúng lịch, nếu mũi tiêm cuối cùng cách đã 10 năm trở lên thì nên tiêm thêm một mũi nhắc lại.
Bước 6: Cung cấp thuốc thiết yếu
– Viên sắt/folic:
+ Uống ngày 1 viên trong suốt thời gian có thai đến hết 6 tuần sau đẻ. Tối thiểu uống trước đẻ 90 ngày.
+ Việc cung cấp viên sắt/acid folic cần được thực hiện ngay từ lần khám thai đầu. Kiểm tra việc sử dụng các loại thuốc đã được cấp phát/kê đơn từ lần khám thai trước
+ Hỏi thai phụ về tác dụng phụ có thể gặp khi uống sắt/acid folic và hướng dẫn thai phụ cách khắc phục (nếu có).
– Thuốc chữa bệnh khác (nếu có chỉ định).
Bước 7: Truyền thông GDSK/tư vấn
– Thông báo với thai phụ về kết quả khám thai lần này.
– Tư vấn các nội dung về dinh dưỡng, vệ sinh, lao động…(nếu khám lần đầu hoặc kiểm tra sự thực hiện các nội dung này đã được tư vấn ở lần khám thai trước).
– Căn cứ vào lần khám và phát hiện khi khám để thực hiện tư vấn phù hợp.
Bước 8: Ghi phiếu và sổ sách
– Ghi sổ khám thai.
– Ghi phiếu khám thai và/hoặc phiếu hẹn cho thai phụ.
– Chuyển phiếu lưu hay phiếu hẹn sang đúng ô (túi) của tháng hẹn lần khám sau.
Bước 9: Kết luận, dặn dò
– Thông báo cho thai phụ biết kết quả thăm khám thai, tuổi thai, tình trạng thai nhi và dự kiến ngày sinh, nơi sinh (khám vào 3 tháng cuối).
– Hẹn tái khám lần sau.
– Nhắc thai phụ thực hiện các lời dặn cần thiết và tư vấn cho thai phụ và người nhà (nếu có).
– Chuyển khám hội chẩn ở tuyến trên (khi cần thiết).
– Chào tạm biệt và nhắc thai phụ có thể gặp lại bất cứ lúc nào thấy cần giúp đỡ.
– Thu dọn dụng cụ, rửa tay.

BẢNG KIỂM: KHÁM THAI

QUY TRÌNH

GIÁO DỤC SỨC KHỎE VÀ TƯ VẤN CHO THAI PHỤ

1. MỤC ĐÍCH: Cung cấp thông tin quan trọng cho thai phụ để giảm các nguy cơ trong khi có thai.
2. CHỈ ĐỊNH: Cho tất cả các thai phụ.
3. NGUYÊN TẮC
– Thông tin được hướng dẫn cho thai phụ ngay từ những ngày đầu có thai.
–  Đảm bảo thông tin chính  xác.
4. QUI TRÌNH
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm: Phòng tư vấn thoáng mát, đủ rộng, kín đáo, đảm bảo tính riêng tư cho khách hàng.
* Nhân viên y tế:
– Cán bộ tư vấn có kiến thức và kinh nghiệm trong tư vấn.
– Trang phục đủ, đúng quy định.
* Phương tiện và dụng cụ: Tranh ảnh truyền thông liên quan đến thai nghén và sinh đẻ.
4.2. Tiến hành
* Bước 1: Gặp gỡ
– Tiếp đón, chào hỏi thai phụ niềm nở, gây thiện cảm để họ an tâm ngay từ khi tiếp xúc.
– Mời thai phụ ngồi ngang hàng với người tư vấn, nếu có chồng thì mời họ ngồi bên cạnh.
– Tự giới thiệu: tên, chức vụ, nhiệm vụ chính của mình tại CSYT.
* Bước 2: Gợi hỏi (với thái độ thân mật, gần gũi, lắng nghe, quan tâm, đồng cảm với thai phụ trong những vấn đề họ biểu lộ).
– Tên, tuổi, địa chỉ của thai phụ và lý do họ cần tư vấn.
– Hoàn cảnh sinh sống, tiền sử bệnh tật toàn thân, một số bệnh nội, ngoại khoa và bệnh phụ khoa.
– Tình trạng hôn nhân, tiền sử thai nghén và sẩy, đẻ.
– Tình trạng hoạt động tình dục trước và trong khi có thai.
– Ngày đầu của kỳ kinh cuối để tính ra tuổi thai.
– Các dấu hiệu bất thường (có thể có) khi thai nghén.
– Những hiểu biết của thai phụ về tự chăm sóc bản thân, dinh dưỡng và những chú ý khi có thai.
* Bước 3: Giới thiệu
– Trình bày với thai phụ những điều nên làm về vệ sinh thai nghén, chế độ dinh dưỡng, lao động, sinh hoạt… dựa trên hoàn cảnh sinh sống thực tế của họ (biết được qua gợi hỏi) và những điều họ muốn được tư vấn.
– Cung cấp đủ thông tin từng vấn đề, lợi ích của việc thực hiện đúng và đủ các biện pháp vệ sinh, chế độ dinh dưỡng, những chế độ chăm sóc cần thiết khi mang thai và những điều bất lợi có thể xảy ra khi không thực hiện đúng.
* Bước 4: Giúp đỡ
– Giúp thai phụ hiểu biết đầy đủ những điều họ muốn biết hoặc những điều họ chưa biết phát hiện được khi gợi hỏi.
– Giúp thai phụ thực hiện các biện pháp vệ sinh phù hợp, thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý với hoàn cảnh của họ. Không áp đặt bất cứ điều gì nếu thai phụ chưa tin hoặc chưa muốn.
* Bước 5: Giải thích
– Giải thích đầy đủ với cách nói cụ thể, dễ hiểu, phù hợp trình độ nhận thức của thai phụ, hạn chế sử dụng từ chuyên môn về những điều NVYT muốn truyền đạt hoặc những điều thai phụ muốn tư vấn.
– Nếu phát hiện thai phụ có những nhận thức và ứng xử chưa phù hợp trong thời kỳ thai nghén thì nhẹ nhàng góp ý, giải thích để họ thay đổi, không được tỏ thái độ coi thường họ.
– Giải thích những dấu hiệu thay đổi khi có thai có thể gây khó chịu cho bà mẹ.
– Nói rõ các dấu hiệu bất thường có thể có và cảnh báo một số tai biến có thể xảy ra để đi khám ngay.
– Nói rõ những lợi ích của khám thai định kỳ để thai phụ tự nguyện thực hiện.
– Đề nghị thai phụ nhắc lại những điểm chính đã trao đổi để có thông tin phản hồi và khuyến khích để thai phụ hỏi thêm.
 * Bước 6: Gặp lại
– Hẹn thai phụ thời gian khám định kỳ lần sau.
– Căn dặn những dấu hiệu mà họ cần đến cơ sở y tế ngay.
– Khuyến khích thai phụ gặp lại nhân viên y tế bất cứ khi nào họ cần sự hỗ trợ cho bản thân hay gia đình liên quan đến thai nghén và sức khỏe sinh sản.
– Chào tạm biệt và tiễn thai phụ.

BẢNG KIỂM
GIÁO DỤC SỨC KHỎE VÀ TƯ VẤN CHO THAI PHỤ

QUY TRÌNH KHÁM VÀ NHẬN MỘT SẢN PHỤ CHUYỂN DẠ

1. MỤC ĐÍCH: Khám nhận để xác định được tình trạng chuyển dạ của sản phụ trong thời điểm đó.
2. CHỈ ĐỊNH: Cho tất cả các sản phụ đang trong thời kỳ chuyển dạ.
3. NGUYÊN TẮC
– Tạo sự thoải mái và giải thích trước khi thăm khám để sản phụ hợp tác với cán bộ y tế.
– Tuân thủ qui trình.
4. QUI TRÌNH
4.1. Chuẩn bị
* Địa điểm: Phòng tiếp đón đủ rộng, thoáng mát, đủ bàn khám, ghế ngồi và có rèm che.
* Người bệnh: Thông báo cho sản phụ về kỹ thuật sắp làm, giải thích, động viên,  hướng dẫn sản phụ những điều cần thiết.
* Nhân viên y tế:
–  Trang phục y tế đúng quy định.
–  Rửa tay thường quy hoặc sát khuẩn tay nhanh.
* Dụng cụ:
– Hộp vô khuẩn đựng panh dài, hộp bông cầu, găng tay vô khuẩn, dung dịch sát khuẩn.
– Huyết áp, ống nghe tim phổi, đồng hồ bấm giây, nhiệt kế, ống nghe tim thai, thước dây, thước đo khung chậu ngoài,.
– Hồ sơ sản khoa, biểu đồ chuyển dạ.
4.2. Tiến hành
– Đón tiếp niềm nở, chào sản phụ và người nhà.
– Hướng dẫn sản phụ ngồi hoặc nằm trên giường (nếu đau và mệt nhiều).
– Thăm hỏi, động viên và nói tóm tắt những công việc sẽ làm đối với sản phụ để họ hợp tác.
– Xem lại phiếu khám thai của sản phụ. Xác định lại với sản phụ những thông tin đã ghi trong đó – điều nào chưa rõ thì hỏi thêm (nếu sản phụ mang theo phiếu khám thai).

Bước 1: Hỏi
– Nếu sản phụ đã có phiếu khám thai thì xem những thông tin sau trong phiếu khám thai. Nếu sản phụ không có phiếu khám thai cần hỏi sản phụ chi tiết nội dung sau:
+ Kinh cuối cùng.
+ Tiền sử bệnh tật.
+ Diễn biến quá trình thai nghén: khám thai mấy lần? Kết quả các lần khám thai như thế nào? Trong quá trình mang thai có mắc bệnh gì không? Nếu có đã điều trị như thế nào? Tiêm phòng uốn ván, dùng sắt và folic
+ Diễn biến quá trình thai nghén: khám thai mấy lần? kết quả các lần khám thai như thế nào? Trong quá trình mang thai có mắc bệnh gì không? Nếu có đã điều trị như thế nào? Tiêm phòng uốn ván, dùng sắt và folic.
+ Thời điểm đau bụng, ra dịch nhầy hồng ở cửa mình, ra nước hay máu.
– Tình trạng sản phụ: đau, mệt mỏi, nhức đầu, hoa mắt, ù tai, chóng mặt?
– Đã dùng thuốc gì trước đó? Nếu có thì liều bao nhiêu?
– Bữa ăn gần nhất vào lúc nào? Đại tiện gần nhất vào lúc nào?
Bước 2: Thăm khám ngoài
– Hướng dẫn sản phụ đi tiểu trước khi khám, hướng dẫn lấy nước tiểu để thử protein niệu.
– Cân sản phụ.
– Quan sát: tinh thần, thể trạng, da và niêm mạc, có khó thở không?
– Khám toàn thân: Đo mạch, nhiệt độ, đo huyết áp, khám da và niêm mạc, tim, phổi.
– Đo khung chậu ngoài (đường kính trước sau, lưỡng gai, lưỡng mào), đo chiều cao tử cung, vòng bụng, quan sát hình dáng tử cung và phát hiện bất thường ở thành bụng (tử cung hình tim, có sẹo mổ cũ).
– Nắn bụng chẩn đoán ngôi thế và vị trí của ngôi trong khung chậu (cao lỏng, chúc, chặt, lọt).
– Nghe và đếm nhịp tim thai bằng ống nghe gỗ hoặc máy monitoring
– Đo cơn co tử cung (đo trong 10 phút).
– Ghi kết quả khám vào hồ sơ hoặc trên biểu đồ chuyển dạ.
Bước 3: Thăm khám trong
– Giải thích cho sản phụ sự cần thiết phải khám trong và yêu cầu sản phụ thay quần bằng mặc áo choàng hay bỏ quần.
– Hướng dẫn cho sản phụ nằm lên giường hoặc bàn, bộc lộ phần dưới cơ thể, mông sát mép bàn hoặc giường.
– Sát khuẩn âm hộ, âm đạo (nếu cần).
– Mang găng vô khuẩn.
– Quan sát âm hộ xem có nề, có dịch, máu, giãn tĩnh mạch, có vết sùi, vết loét không?
– Khám bằng 2 ngón tay trong âm đạo: dùng các đầu ngón của tay không thuận tách các môi âm hộ, tay thuận nhẹ nhàng đưa 2 ngón (trỏ và giữa) vào âm đạo.
– Các vấn đề cần đánh giá khi thăm khám trong:
+ Tình trạng cổ tử cung: Tính chất, mật độ, tư thế, độ xóa mở.
+ Tình trạng ối, còn hay đã vỡ. Nếu còn: đầu ối dẹt hay phồng, màng ối dày hay mỏng. Nếu ối vỡ: có sa dây rau?
+ Tình trạng ngôi thai: ngôi, thế, kiểu thế? Vị trí trong tiểu khung: cao, chúc, chặt, lọt, sự chồng khớp?
+ Tình trạng khung chậu: mặt sau khớp mu, mặt trước xương cùng, gai hông, mỏm nhô (có sờ thấy không?).
– Rút tay ra khỏi âm đạo: quan sát chất dính trên đầu ngón tay.
Bước 4: Kết thúc
– Thu dọn dụng cụ.
– Tháo găng, rửa tay.
– Giải thích kết quả thăm khám cho sản phụ biết và tiên lượng cuộc đẻ.
–  Đưa sản phụ về giường, hướng dẫn ăn uống, vệ sinh,vận động. Theo dõi các dấu hiệu chuyển dạ, gọi nhân viên y tế khi thấy có dấu hiệu bất thường.
– Ghi lại kết quả khám vào hồ sơ và vẽ biểu đồ chuyển dạ.

BẢNG KIỂM: KHÁM VÀ NHẬN MỘT SẢN PHỤ CHUYỂN DẠ

QUY TRÌNH CHUẨN BỊ THAI PHỤ MỔ LẤY THAI

1. MỤC ĐÍCH
– Giúp sản phụ yên tâm và chủ động khi được phẫu thuật.
– Giúp cán bộ y tế có sự chủ động hơn trong thực hiện phẫu thuật.
2. CHỈ ĐỊNH
– Nguyên nhân về phía mẹ: lớn tuổi, bệnh lý, đã từng sinh mổ lần trước.
– Nguyên nhân về phía thai: thai suy, thai to.
– Chỉ định mổ lấy thai vì những bất thường, những tai biến trong chuyển dạ.
– Một số trường hợp mổ theo yêu cầu.
3. NGUYÊN TẮC
– Đúng người bệnh.
– Thực hiện các thủ tục, hồ sơ bệnh án đúngquy trình.
4. QUY TRÌNH
4.1. Chuẩn bị
* Người bệnh: Giải thích, động viên để người bệnh yên tâm, hướng dẫn rõ ràng, cụ thể những việc cần phối hợp giữa người bệnh và nhân viên y tế, những việc mà người bệnh cần thực hiện trong suốt thời gian trước mổ trong khi chuẩn bị mổ và sau khi mổ.
* Nhân viên y tế: Trang phục đúng qui định.
* Phương tiện và dụng cụ
– Máy đo huyết áp, váy áo.
– Hồ sơ và các giấy tờ có liên quan.
– Phương tiện vận chuyển sản phụ.
4.2. Tiến hành
– Lấy các dấu hiệu sinh tồn, cơn co tử cung, tim thai của người bệnh, lấy bệnh phẩm xét nghiệm…
– Hướng dẫn người bệnh (người nhà) viết và ký giấy cam đoan mổ.
– Ghi chép những việc đã thực hiện, ký tên vào phiếu chuẩn bị trước mổ.
– Kiểm tra xem người bệnh đã nhịn ăn trước khi mổ chưa.
– Thực hiện quy trình làm vệ sinh, sát trùng vết mổ, thay váy áo, tháo bỏ tư trang cho người bệnh (nếu người bệnh có đồ trang sức gửi phải có ký nhận), động viên tinh thần người bệnh.
– Đối chiếu người bệnh và hồ sơ trước khi bàn giao về khoa phẫu thuật (hỏi người bệnh tự trả lời tên, tuổi, địa chỉ theo hồ sơ).
– Chuyển người bệnh đi mổ bằng phương tiện phù hợp.
– Người đón bé chuẩn bị bộ cặp cắt rốn, đồ dùng của bé, phương tiện hồi sức thai.

BẢNG KIỂM: CHUẨN BỊ THAI PHỤ MỔ LẤY THAI

QUY TRÌNH TƯ VẤN NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

1. MỤC ĐÍCH

Tăng thêm sự hiểu biết cho sản phụ về những lợi ích của sữa mẹ và của việc nuôi con bằng sữa mẹ.
2. CHỈ ĐỊNH
– Phụ nữ mang thai.
– Sản phụ sau đẻ, sau mổ đẻ.
3. NGUYÊN TẮC
– Nêu được những lợi ích của sữa mẹ.
– Nêu rõ được những lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ.
– Cách cho con bú đúng cách.
4. QUY TRÌNH TƯ VẤN
4.1. Chuẩn bị
* Nhân viên y tế: Trang phục đúng qui định.
* Người bệnh: Nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái.
4.2. Tiến hành
Bước 1: Gặp gỡ
– Tiếp đón, chào hỏi khách hàng và người thân gia đình họ niềm nở, gây thiên cảm làm họ an tâm ngay từ  khi tiếp xúc.
– Mời ngồi ngang hàng với người tư vấn (TV).Nếu khách hàng là sản phụ mới sinh, còn mệt nên để họ nằm, người TV ngồi bên cạnh.
– Người tư vấn tự giới thiệu: tên, chức vụ, nhiệm vụ chính tại cơ sở.
Bước 2: Gợi hỏi
– Tên, tuổi, địa chỉ của khách hàng.
– Hoàn cảnh sinh sống, tiền sử bệnh tật toàn thân và bệnh phụ khoa.
– Tình trạng hôn nhân, tiền sử thai nghén và sẩy, đẻ trước đây và lần đẻ vừa qua.
– Kinh nghiệm nuôi con lần sinh trước (nếu có). Gợi hỏi xem khách hàng đã biết gì về việc nuôi con bằng sữa mẹ.
– Khéo léo gợi hỏi về nỗi lo lắng, băn khoăn có thể có của khách hàng.
– Tình trạng tiết sữa hiện nay, về biện pháp khách hàng đã dùng để tăng thêm lượng sữa.
– Sử dụng phần lớn các câu hỏi mở.
– Thái độ thân mật, gần gũi, lắng nghe, quan tâm đồng cảm.
Bước 3: Giới thiệu
– Trình bày cho khách hàng về lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ.
– Hướng dẫn khách kỹ thuật cho con bú. Chú ý nói những điều khách chưa biết hoặc làm chưa đúng phát hiện được qua phần gợi hỏi.
– Nói cho khách hàng biết các biện pháp để duy trì sữa mẹ. Nhấn mạnh về chế độ ăn, uống của mẹ, cho bú đúng cách, bú thường xuyên, cho bú hoàn toàn cả ngày lẫn đêm….
Bước 4: Giúp đỡ
– Giúp khách hàng hiểu biết đầy đủ về những điều họ muốn biết hoặc những điều chưa hiểu biết được phát hiện khi gợi hỏi. Nhấn mạnh cách cho con bú hoàn toàn trong 4 – 6 tháng đầu.
– Hướng dẫn cho khách hàng thực hành việc cho con bú bằng biện pháp “Cầm tay chỉ việc” (như cách bế con, ngâm bắt vú, giữ cho sữa xuống từ từ, bú nằm, bú ngồi, nếu sinh đôi: cách cho từng đứa con bú hay cho bú cả 2 cùng lúc).
– Luôn luôn vui vẻ động viên, an ủi, giúp đỡ khách hàng an tâm, tin tưởng họ hoàn toàn có khả năng đủ sữa nuôi con bằng sữa mẹ.
Bước 5: Giải thích
– Giải thích cho khách hàng hiểu về cơ chế tiết sữa, cơ chế duy trì sự tiết sữa với cách nói cụ thể, dễ hiểu, hạn chế dùng từ ngữ chuyên môn, phù hợp trình độ nhận thức của khách hàng.
– Nếu thấy khách hàng có những ứng xử chưa phù hợp (ăn kiêng, không uống nhiều nước, không cho bú đêm, cho bú theo giờ, đau vú là không cho con bú….) thì  nhẹ  nhàng kiên trì góp ý, giải thích hướng dẫn. Không được tỏ thái độ bực bội, chê bai.
– Nói rõ các dấu hiệu bất thường cảnh báo một số bệnh về vú cần phải thông báo ngay cho cán bộ y tế (sốt, sưng hay đau ở núm vú hay bầu vú…).
– Giải thích và hướng dẫn cụ thể cho khách hàng cách giữ gìn vệ sinh vú hàng  ngày.
– Đề nghị khách hàng nhắc lại hoặc làm một số động tác (cách bế con, cho con ngậm vú bắt vú, theo dõi con bú, giúp cho trẻ bú khi nó vừa bú vừa ngủ…) để có thông tin phản hồi.
Bước 6: Gặp lại
– Khuyến khích cho khách hàng và gia đình thông tin cho CBYT bất cứ khi nào thấy cần trao đổi hay cảm thấy bất thường trong việc nuôi con bằng sữa mẹ.
– Nói với khách hàng sẵn sàng tiếp đón họ và giúp họ để làm tốt việc nuôi con bằng sữa mẹ.
– Chào tạm biệt và tiễn khách hàng ra về.

BẢNG KIỂM: TƯ VẤN NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ